top of page

Medycyna żywieniowa w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej 

中醫食療學

Pojęcie medycyny żywieniowej TMC
中医食疗学的概念

„Terapia żywieniowa” (食疗, shíláo) oznacza stosowanie pożywienia jako środka leczniczego, czyli terapię dietetyczną.

Medycyna żywieniowa TMC to dyscyplina naukowa badająca zastosowanie pożywienia do leczenia chorób na podstawie teorii tradycyjnej medycyny chińskiej. Jest ona ważną częścią klinicznej medycyny TMC, a także odgrywa istotną rolę w medycynie prewencyjnej, rehabilitacyjnej i geriatrii.

W TMC od dawna istnieje koncepcja „wspólnego pochodzenia leku i pożywienia” (药食同源). Już ponad 1400 lat temu w dziele Qianjin Yaofang (千金要方, „Bezcenne receptury”) znajdował się rozdział „O leczeniu pożywieniem”, a następnie powstawały kolejne specjalistyczne opracowania, jak Shiliao Bencao (食疗本草, „Materia Medica o terapii żywieniowej”).

Mechanizm działania recept żywieniowych TMC jest zasadniczo zgodny z farmakoterapią ziołową, opierając się głównie na dwóch aspektach: wzmacnianiu pierwiastka zdrowia (扶正 fú zhèng) i usuwaniu patogenów (祛邪 qū xié). Jak powiedział Sun Simiao z dynastii Tang: „Pożywienie może wypędzić zło, uspokoić narządy wewnętrzne, rozweselić ducha i odżywić krew i energię”.

Cechy medycyny żywieniowej TMC
中医食疗学的特点

System teoretyczny medycyny żywieniowej TMC jest wynikiem długotrwałego doświadczenia klinicznego. Pochodzi z praktyki i z kolei tę praktykę kieruje.

Charakteryzuje się trzema podstawowymi cechami:

  1. holistycznym spojrzeniem,

  2. indywidualnym doborem diety według konstytucji i syndromu oraz

  3. szczególnym znaczeniem śledziony i żołądka.

I. Holistyczne spojrzenie  (整体观念)

Holistyczna koncepcja przenika wszystkie aspekty medycyny żywieniowej TMC – od fizjologii, przez patologię i diagnostykę, po odżywianie i terapię żywieniową.

1. Ciało ludzkie jako integralna całość  (人体是有机的整体)

Organizm ludzki jest złożonym układem tkanek i narządów, które są wzajemnie powiązane funkcjonalnie i patogenetycznie. Jedność organizmu tworzy się wokół pięciu narządów pełnych (五脏 wǔ zàng), które współpracują z sześcioma narządami pustymi (六腑 liù fǔ) za pośrednictwem systemu meridianów (经络 jīngluò), łączącego wnętrze z powierzchnią ciała. Pięć narządów odpowiada pięciu systemom fizjologicznym organizmu, a ich współdziałanie – poprzez esencję (精 jīng), energię (气 qì), krew (血 xuè) i płyny (津液 jīn yè) – zapewnia całościowe funkcjonowanie ciała. Ta koncepcja jedności pięciu narządów odzwierciedla pogląd, że żaden narząd nie funkcjonuje w izolacji, lecz w dynamicznej współzależności.

2. Jedność człowieka i natury  (人与自然界的统一性)

Człowiek żyje w środowisku naturalnym, którego zmiany – pory roku, klimat, rytm dnia i nocy, różnice geograficzne – wpływają bezpośrednio lub pośrednio na organizm. Reakcje ciała w granicach fizjologicznych są przejawem adaptacji; jeśli przekroczą te granice, stają się patologią. Wiosną i latem energia yang (阳气 yáng qì) rozwija się i kieruje ku powierzchni ciała, powodując rozluźnienie skóry i większe pocenie. Jesienią i zimą yang się gromadzi, krew i energia koncentrują się wewnątrz, co objawia się napiętą skórą i mniejszym wydzielaniem potu.

3. Pożywienie jako element równowagi organizmu (飲食為整體協調之要素)

Pożywienie stanowi kluczowy czynnik harmonizujący wewnętrzną i zewnętrzną jedność organizmu. Jego działanie jest kompleksowe – odżywia krew, energię i płyny, wspiera funkcję śledziony i żołądka, będących podstawą aktywności narządów.

Po pierwsze, pożywienie a integralność ciała: składniki odżywcze powstałe z trawienia tworzą energię, krew i płyny, które są fundamentem funkcji narządów. Smak i natura pożywienia (性味 xìng wèi) działają głównie na pięć narządów, a każdy smak odpowiada jednemu narządowi. Nadmierne spożycie danego smaku może jednak prowadzić do zaburzeń – gdy pięć narządów zostaje uszkodzonych, cierpi także ciało. Gdy ciało jest osłabione, można je z kolei regulować przez odpowiedni dobór smaków. Tym samym efekt pożywienia opiera się na pięciu narządach, ukazując holistyczny pogląd TMC.

Po drugie, pożywienie a harmonia z naturą: człowiek nie może zmienić warunków klimatycznych, ale może poprzez dietę dostosować się do nich. Zasada „dostosowania do czasu i miejsca” (因时制宜, 因地制宜) reguluje relację między człowiekiem a naturą. W chłodne pory roku zaleca się ciepłe i odżywcze potrawy, a w gorące – lekkie i chłodzące, aby zachować równowagę yin–yang.

II. Dobór diety według konstytucji i syndromu  (辨体、辨证施食)

Indywidualizacja diety według konstytucji (辨体 biàn tǐ) i syndromu (辨证 biàn zhèng) to podstawowa zasada medycyny żywieniowej TMC. Stanowi ona metodę oceny i terapii opartej na specyfice fizjologicznej i patologicznej danej osoby.

1. Dobór pożywienia według konstytucji (辨体施食)

„Rozpoznanie konstytucji” oznacza analizę informacji uzyskanych z czterech metod diagnostycznych (四诊 sì zhěn: obserwacja, słuch/zapach, wywiad i badanie palpacyjne) w celu określenia natury równowagi energii, krwi, yin i yang danej osoby. Na tej podstawie ustala się właściwy sposób żywienia wspomagającego zdrowie.

2. Dobór pożywienia według syndromu (辨证施食)

Syndrom (证 zhèng) to uogólnienie określonego etapu zmian patologicznych w przebiegu choroby. Rozpoznanie syndromu stanowi podstawę terapii żywieniowej, a odpowiedni dobór pożywienia – jedno z narzędzi leczenia. W praktyce należy rozróżniać relację między chorobą a syndromem: ta sama choroba może mieć różne syndromy, a różne choroby mogą wykazywać ten sam syndrom. Dlatego stosuje się zasadę „różna dieta przy tej samej chorobie” (同病异食) lub „ta sama dieta przy różnych chorobach” (异病同食).

III. Szczególne znaczenie śledziony i żołądka  (首重脾胃)

Priorytetowe znaczenie regulacji i ochrony śledziony (脾 pí) i żołądka (胃 wèi) to kolejna cecha medycyny żywieniowej TMC. Pożywienie stanowi podstawę życia, a proces odżywiania i trawienia jest kluczowym przejawem funkcjonowania organizmu. Trawienie i wchłanianie odbywa się dzięki sprawnym funkcjom śledziony i żołądka. Tylko gdy są one silne i harmonijne, możliwa jest przemiana pożywienia w substancje odżywcze, które następnie odżywiają wszystkie narządy. Nieprawidłowa dieta najpierw uszkadza śledzionę i żołądek, a stąd biorą początek liczne choroby.

1. Wiodąca rola śledziony i żołądka w utrzymaniu zdrowia  (脾胃保健的先行性)

W TMC śledziona i żołądek są uważane za „podstawę nabytej konstytucji” (后天之本). Po narodzinach człowieka energia niezbędna do wzrostu i życia pochodzi z pożywienia. Śledziona i żołądek przyjmują pokarm, trawią go i przekształcają w esencję pokarmową (水谷精微 shuǐ gǔ jīng wēi), która rozprowadzana jest po całym ciele jako energia narządów (脏腑之气). Zatem w praktyce odżywiania i terapii żywieniowej najpierw należy wzmocnić śledzionę i żołądek poprzez produkty tonizujące qi i wspomagające trawienie, a dopiero później stosować środki odżywcze.

2. Niezdrowa dieta uszkadza śledzionę i żołądek  (饮食不节首伤脾胃)

Nieprawidłowe nawyki żywieniowe są jedną z głównych przyczyn chorób. Nadmiar lub niedobór jedzenia, spożywanie nieczystych produktów czy jednostronne preferencje smakowe zaburzają funkcję śledziony i żołądka.

  • Nadmierny głód prowadzi do niedoboru energii i krwi, osłabienia odporności i zwiększonej podatności na choroby.

  • Przejadanie się przeciąża układ trawienny i prowadzi do jego uszkodzenia.

  • Nieczyste jedzenie może powodować choroby przewodu pokarmowego, pasożyty i zatrucia pokarmowe.

  • Jednostronne upodobania smakowe (偏嗜 piān shì) zaburzają równowagę yin–yang i powodują niedobory składników odżywczych.

Przykłady: nadmiar białego ryżu i mąki może prowadzić do beri-beri; nadmierne spożycie zimnych i surowych potraw osłabia yang śledziony, wywołując bóle brzucha i biegunkę; nadmiar tłustych, słodkich potraw lub alkoholu prowadzi do powstawania wilgoci, gorąca i śluzu, powodując zastój qi i krwi, a w konsekwencji ropnie i krwawienia.

3. Ochrona śledziony i żołądka jako podstawa profilaktyki żywieniowej  (饮食保健首重脾胃)

Ze względu na kluczową rolę śledziony i żołądka oraz ich podatność na uszkodzenia przez niewłaściwą dietę, ochrona tych narządów jest priorytetem w profilaktyce i leczeniu żywieniowym. Należy zawsze dbać o regularność posiłków i umiarkowanie w jedzeniu, a przygotowywanie potraw ukierunkować na łatwość trawienia i wchłaniania.

Zarówno w profilaktyce, jak i w terapii, tylko przy sprawnej funkcji śledziony i żołądka organizm może w pełni przyswoić substancje odżywcze i osiągnąć efekt zdrowotny. Dlatego przed zastosowaniem dietoterapii należy najpierw wzmocnić funkcje trawienne.

Nawyki żywieniowe powinny być regularne i umiarkowane – to warunek równowagi ciała i ducha. Posiłki muszą być dostosowane pod względem ilości, temperatury i smaku. Celem gotowania jest poprawa przyswajalności i eliminacja czynników szkodliwych, aby wspierać i chronić śledzionę i żołądek. W praktyce stosuje się różne techniki kulinarne – szybkie smażenie na dużym ogniu, aby zachować witaminy, długie gotowanie dla usunięcia toksyn (np. bakterii, jaj pasożytów, czynników antyodżywczych) i zmianę struktury pokarmu, co skraca proces trawienia.

IV．Podsumowanie  (總結):

Medycyna żywieniowa TMC opiera się na zasadach równowagi yin–yang, pięciu elementów oraz indywidualizacji terapii. Jej celem jest nie tylko leczenie, lecz także utrzymanie harmonii między człowiekiem a naturą poprzez odpowiedni dobór pożywienia, które odżywia ciało, wspiera ducha i chroni śledzionę i żołądek – fundament życia według tradycyjnej medycyny chińskiej.

Podstawowe zasady terapii żywieniowej
食疗的基本原则

Chociaż działanie pożywienia jest łagodne i zrównoważone, każde z nich ma jednak pewne właściwości ukierunkowane (偏性). Dlatego podczas terapii żywieniowej należy elastycznie wybierać i łączyć produkty w zależności od ich charakteru, w sposób racjonalny i dostosowany do indywidualnych potrzeb, tak aby wspierały zdrowie organizmu. Poniżej przedstawiono podstawowe zasady.

I. Zasada holizmu  (整体性原则)

Ciało ludzkie jako organizm stanowi jedność z naturą. Wewnętrzne środowisko człowieka (内环境 nèi huánjìng) pozostaje w dynamicznej równowadze z otoczeniem zewnętrznym. Jeśli równowaga ta zostanie zakłócona przez czynniki chorobotwórcze lub zmiany środowiska, może dojść do rozwoju choroby. Na przykład nagła zmiana pogody i gwałtowne ochłodzenie mogą spowodować zaburzenia funkcji narządów wewnętrznych (脏腑功能失调). W takiej sytuacji należy w odpowiednim czasie stosować pożywienie o właściwościach rozpraszających zimno (祛寒食物 qù hán shíwù), aby przywrócić względną stabilność i równowagę środowiska wewnętrznego i zewnętrznego organizmu.

II. Zasada dostosowania do trzech czynników (三因制宜原则)

1. Dostosowanie do pory roku (因时制宜)

Spożywanie pożywienia jest bezpośrednią formą oddziaływania środowiska naturalnego na organizm i stanowi kluczowy czynnik utrzymania harmonii między środowiskiem wewnętrznym a zewnętrznym. Właściwe wykorzystanie produktów o różnych właściwościach energetycznych i smakowych pomaga organizmowi dostosować się do zmian klimatu i zachować stabilność.

Na przykład latem zaleca się spożywanie arbuzów (xīguā) i fasoli mung (lǜdòu), które mają działanie chłodzące i usuwają gorąco; jesienią – gruszek (lí), które nawilżają płuca i łagodzą suchość; zimą – baraniny (yángròu), która ogrzewa i wzmacnia yang.

2. Dostosowanie do regionu (因地制宜)

Chiny obejmują rozległe terytorium o bardzo zróżnicowanych warunkach geograficznych i ekologicznych, co skutkuje odmiennymi nawykami żywieniowymi. Uwzględnienie specyfiki lokalnej jest istotne dla zwiększenia skuteczności terapii żywieniowej i dostosowania organizmu do środowiska.

Na przykład w południowo-wschodnich regionach nadmorskich, gdzie klimat jest ciepły i wilgotny, zaleca się spożywanie lekkich, odwilżających potraw o działaniu osuszającym wilgoć (除湿 chú shī). Natomiast na suchych, chłodnych wyżynach północno-zachodnich należy wybierać produkty o naturze ciepłej lub gorącej, które rozpraszają zimno (散寒 sàn hán) i nawilżają suchość (润燥 rùn zào).

3. Dostosowanie do indywidualnych cech człowieka (因人制宜)

Stan fizjologiczny i patologiczny człowieka różni się w zależności od wieku, płci i konstytucji (体质 tǐzhì). Dostosowanie diety do tych czynników może służyć zarówno profilaktyce, jak i leczeniu chorób.

  • Dzieci: ich organizm jest delikatny, określany jako „niedojrzałe yin i yang” (稚阴稚阳之体). Powinny spożywać produkty o naturze łagodnej, łatwe do strawienia, wspierające śledzionę i apetyt, a unikać potraw tłustych i silnie tonizujących.

  • Osoby starsze: z wiekiem qi, krew, yin i yang stopniowo słabną, a funkcje narządów ulegają obniżeniu. Wskazane jest więc spożywanie pokarmów o działaniu wzmacniającym i odżywczym, unikając zbyt zimnych, gorących lub ciężkostrawnych.

  • Mężczyźni: ze względu na większe zużycie energii fizycznej powinni zwracać uwagę na ochronę energii yang i spożywać produkty wzmacniające qi i yang (补气助阳之品 bǔ qì zhù yáng zhī pǐn).

  • Kobiety: z racji menstruacji, ciąży, porodu i karmienia łatwo tracą krew, dlatego wskazane są produkty o naturze chłodnej, odżywiające yin i krew (清凉、养阴补血之品).

  • Osoby z niedoborem yang (阳虚) powinny spożywać ciepłe, wzmacniające produkty; z niedoborem yin (阴虚) – pokarmy odżywiające yin i krew; z niedoborem qi (气虚) i podatne na przeziębienia – produkty tonizujące qi; natomiast przy nadmiarze wilgoci i gorąca (湿热) – pożywienie lekkie, oczyszczające i moczopędne (清淡渗利之品).

Podsumowując, właściwe wykorzystanie właściwości smakowych i energetycznych pożywienia w celu regulacji i stabilizacji środowiska wewnętrznego, tak aby pozostawało ono w zgodzie z naturą, jest podstawą utrzymania zdrowia, zapobiegania chorobom i przedłużania życia.

III. Zasada zrównoważonej diety (平衡膳食原则)

Zasada ta polega na możliwie szerokim spożywaniu różnorodnych produktów – w odpowiednich proporcjach i ilościach – tak, aby dostarczyć organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych. Należy unikać jednostronności w diecie (偏食 piānshí), gdyż nadmierne upodobanie do jednego rodzaju pokarmu może prowadzić do niedoborów i zaburzeń.

W codziennej diecie zboża, mięso, warzywa i owoce powinny występować w odpowiednich proporcjach, by zapewnić organizmowi pełnowartościowe odżywienie.

W praktyce często obserwuje się choroby wynikające z nadmiernego spożycia określonych produktów. Na przykład nadmiar ostrych i gorących potraw (辛辣温热性食物) może prowadzić do pragnienia, suchości gardła, bólu brzucha i zaparć. Już starożytni lekarze chińscy zwracali uwagę na te zależności – w klasycznym dziele Suwen – Teoria o powstawaniu pięciu narządów (《素问·五脏生成论》) napisano: „Nadmierne spożycie smaku słonego sprawia, że puls staje się sztywny, a cera zmienia kolor; nadmiar gorzkiego wysusza skórę i powoduje wypadanie włosów; zbyt wiele ostrego usztywnia ścięgna i wysusza paznokcie; nadmiar kwaśnego powoduje zgrubienie mięśni i pękanie warg; zbyt dużo słodkiego wywołuje bóle kości i wypadanie włosów.”

Dlatego, mimo że pożywienie ma ogólnie działanie odżywcze, jego nadmierna lub jednostronna konsumpcja może zakłócić funkcje narządów wewnętrznych (脏腑功能失调), zaburzyć równowagę yin–yang i zaszkodzić zdrowiu. Zrównoważona dieta jest zatem jednym z kluczowych i praktycznych zasadniczych elementów terapii żywieniowej w tradycyjnej medycynie chińskiej.

Metody dietoterapii
食疗方法

Wybór pokarmów o różnych funkcjach lub połączenie żywności z lekami ziołowymi (中药) oraz ich odpowiednie przygotowanie kulinarne może prowadzić do powstania diet odpowiadających zasadom terapeutycznym Tradycyjnej Medycyny Chińskiej (中医) takim jak: pocenie (汗), obniżanie (下), ogrzewanie (温), oczyszczanie (清), harmonizowanie (和), uzupełnianie (补) oraz rozpraszanie (消).

Główne zasady dietoterapii obejmują: metodę napotną, metodę rozpuszczania flegmy i łagodzenia kaszlu, metodę usuwania gorąca, metodę regulacji qi, metodę wzmacniania qi i śledziony, metodę uzupełniania krwi i odżywiania yin, metodę tonifikacji nerek i esencji oraz metodę odżywiania yin i generowania płynów.

I. Metoda napotna (汗法)

Metoda napotna obejmuje zarówno metodę uwalniania powierzchni przez środki ostre i ciepłe (辛温解表法), jak i metodę uwalniania powierzchni przez środki ostre i chłodne (辛凉解表法). Ma działanie rozpraszające qi płuc (宣发肺气), regulujące ying i wei (营卫), oraz otwierające pory skóry (腠理).

1. Metoda (辛温解表法) – środki ostre i ciepłe
działa rozpraszająco na zimno i uwalnia powierzchnię, łagodzi kaszel

Przykłady:

imbir świeży (生姜), biały por (葱白), kolendra (胡荽), pieprz (胡椒), perilla (紫苏), migdały (杏仁).

Potrawy:

napój z imbiru i cukru, napar z imbiru i pora, proszek pieprzowy, kolendra z tofu.

Zastosowanie:

przeziębienie wiatrem i zimnem, gorączka z dreszczami, brak potów itp.

2. Metoda (辛凉解表法) – środki ostre i chłodne
działa oczyszczająco na płuca, łagodzi kaszel

Przykłady:

mięta (薄荷), kudzu (葛根), fermentowane ziarna soji (豆豉), chryzantema (菊花), liść morwy (桑叶), kłącze trzciny (芦根), forsycja (连翘).

Potrawy:

napój z liści morwy, chryzantemy i kłącza trzciny, zupa z forsycji, kłącza trzciny i mięty.

Zastosowanie:

przeziębienie wiatrem i gorącem, gorączka z potem, ból głowy, pragnienie, ból gardła.

II. Metoda rozpuszczania flegmy i łagodzenia kaszlu (化痰止咳法)

Jest to połączenie metod rozpraszania płuc i usuwania flegmy (宣肺化痰法) oraz uspokajania kaszlu i łagodzenia duszności (止咳平喘法).

1. Metoda (宣肺化痰法)
rozprasza qi płuc, rozpuszcza zimną lub gorącą flegmę.

Przykłady:

sok z imbiru (姜汁), nasiona rzodkwi (莱菔子), nasiona perilli (苏子), gorczyca biała (白芥子).

Potrawy:

zupa „Trzej Synowie” (生姜三子养亲汤) — przy przeziębieniu zimnem, kaszlu z rzadką flegmą; napój ze świeżego bambusa (鲜竹沥饮) — przy kaszlu z gorącem i gęstą flegmą.

2. Metoda  (止咳平喘法)
łagodzi kaszel i astmę, wzmacnia qi i nawilża płuca.

Przykłady:

gruszka (梨), níspero / Nieśplik japoński/ lokwat (枇杷), nasiona rzodkwi, migdały (杏仁), fritillaria (川贝).

Potrawy:

napój z fritillarii, migdałów i gruszki, napój z nasion rzodkwi, migdałów i níspero. Działa przy kaszlu, duszności, niedrożności płuc. Dla osób starszych i osłabionych stosuje się kaszę z czterech orzechów (四仁鸡子粥) — orzechy włoskie, orzeszki ziemne, jajko, ginkgo, migdały.

III. Metoda usuwania gorąca (清热法)

Obejmuje metodę oczyszczania gorąca i redukcji ognia (清热泻火法) oraz metodę oczyszczania gorąca i detoksykacji (清热解毒法).

1. Metoda (清热泻火法)
usuwa gorąco, obniża ogień, uspokaja, wytwarza płyny i gasi pragnienie.

Przykłady:

kłącze trzciny (芦根), skórka arbuza (西瓜皮), zarodek lotosu (莲心), liść lotosu (荷叶), gąbczasty owoc luffa (丝瓜), liście bambusa (竹叶), gardenia (山栀子).

Potrawy:

zupa z liści bambusa, kłącza trzciny i gardenii, kleik z lotosu i skórki arbuza.

Zastosowanie:

wewnętrzne gorąco, niepokój, pragnienie, afty, owrzodzenia jamy ustnej.

2. Metoda (清热解毒法)
usuwa toksyny gorąca, działa przeciwzapalnie.

Przykłady:

houttuynia (鱼腥草), oliwka (橄榄), chryzantema dzika (野菊花), portulaka (马齿苋), zielona fasola (绿豆), osłonka fasoli (绿豆衣), proszek z persymony (柿霜), proszek z arbuza (西瓜霜), wiciokrzew (金银花).

Potrawy:

zupa z wiciokrzewu i zielonej fasoli, napój z oliwki i chryzantemy.

Zastosowanie:

zapalenie gardła, powiększone migdałki itp.

IV. Metoda regulacji qi (理气法)

Obejmuje metodę rozpraszania stagnacji wątroby (疏肝理气法) oraz metodę regulującą żołądek i środkowy ogrzewacz (健胃行气和中法).

1. Metoda (疏肝理气法)
rozluźnia wątrobę, łagodzi stagnację qi, harmonizuje środek.

Przykłady:

owoc buddhy (佛手), skórka pomarańczy (橘皮), kwiat róży (玫瑰花), kwiat pomarańczy (玳玳花), anyż (茴香), pestki liczi (荔枝核), korzeń xiangfu (香附).

Potrawy:

zupa z pestek pomarańczy i anyżu, herbata z xiangfu i skórki pomarańczy, herbata z buddhy i pomarańczy.

Zastosowanie:

przepuklina, ból w klatce piersiowej i podżebrzu, bóle brzucha.

2. Metoda (健胃行气和中法)
reguluje qi żołądka, wzmacnia śledzionę, usuwa wilgoć i flegmę.

Przykłady:

skórka pomarańczy, poria (茯苓), owoc buddhy, skórka cytryny (香橼皮), nasiona mieczyka (刀豆), szypułki persymony (柿蒂), pestki dyni zimowej (冬瓜子), półprzetworzona pinellia (制半夏).

Potrawy:

zupa „Erchen” (二陈汤), zupa z goździków i szypułek persymony (丁香柿蒂汤).

Zastosowanie:

kaszel z flegmą, uczucie pełności, mdłości, odbijanie się, czkawka.

V. Metoda wzmacniania Qi i śledziony (补气健脾法)

Metoda wzmacniania Qi i śledziony obejmuje zarówno techniki tonizujące Qi (补气法), jak i wzmacniające śledzionę (健脾法).

1. Metoda tonizowania Qi (补气法)

ma na celu uzupełnienie Qi płuc (补肺气), wzmocnienie Qi śledziony (益脾气), poprawę funkcji narządów wewnętrznych (脏腑功能) oraz ogólnej kondycji organizmu. 

Przykłady:

owoc buddhy (佛手), skórka pomarańczy (橘皮), kwiat róży (玫瑰花), kwiat pomarańczy (玳玳花), anyż (茴香), pestki liczi (荔枝核), korzeń xiangfu (香附).

Stosuje się ją u osób z konstytucją niedoboru Qi (气虚体质) lub cierpiących na zespół niedoboru Qi (气虚证). Przykładowo, w celu wzmocnienia Qi płuc zaleca się produkty takie jak daktyle (大枣), syrop słodowy (饴糖), miód (蜂蜜), mięso drobiowe (鸡肉), żeń-szeń (人参), codonopsis (党参) czy astragalus (黄芪), z których przyrządza się kleiki lub napary, np. „zupa na wzmocnienie prawidłowej Qi” (补虚正气粥) lub „cukier żeń-szeniowo-astragalowy” (芪参糖). Stosuje się je przy osłabieniu płuc, duszności, krótkim oddechu, cichym głosie, łatwym zapadaniu na przeziębienia. 

W celu wzmocnienia Qi śledziony stosuje się kleisty ryż (糯米), daktyle (大枣), żołądek wieprzowy (猪肚), mięso z kurczaka (鸡肉), przepiórkę (鵪鶉), ignam (山药), codonopsis (党参) i atraktylodę (白朮), przygotowując np. kleik z daktyli (大枣粥) lub zupę z ignamu (山药羹). Zalecane przy niedoborze śledziony, zmęczeniu, osłabieniu kończyn, braku apetytu, luźnych stolcach.

2. Metoda wzmacniania śledziony (健脾法)

działa poprzez usuwanie wilgoci (除湿), wspieranie Qi i unoszenie energii w górę (益气升陷). Stosowana u osób z konstytucją niedoboru śledziony (脾虚体质) lub objawami niedoboru śledziony.

– Metoda wzmacniania śledziony i usuwania wilgoci (健脾除湿法)

wykorzystuje nasiona lotosu (莲子), euryale (芡实), ziarna coix (薏苡仁), czerwoną fasolę (赤小豆), fasolę białą (扁豆), karasia (鲫鱼), węgorza (鳝鱼) oraz porię (茯苓) i atraktylodę (白朮), z których przygotowuje się np. żołądek wieprzowy z nasionami lotosu (莲子猪肚) lub zupę z karpia i czerwonej fasoli (赤小豆鲤鱼汤). Stosowana przy obrzękach, uczuciu ciężkości, wzdęciach, biegunkach.

– Metoda unoszenia Qi (益气升陷法)

wykorzystuje mięso z kurczaka, baraniny, gołębia, karasia, daktyle, kleisty ryż, żeń-szeń, astragalus i cimicifugę (升麻), tworząc potrawy takie jak „kurczak z żeń-szeniem i astragalusem” (归芪鸡) czy „kleik żeń-szeniowy” (人参粥). Stosowana przy wypadaniu odbytu, obniżeniu macicy, przewlekłych biegunkach, osłabieniu głosu – objawach wskazujących na zapadanie Qi środkowego ogrzewacza (中气下陷).

– Metoda wzmacniania Qi i zatrzymywania krwi (益气摄血法)

stosuje orzeszki ziemne (花生), daktyle (大枣), miąższ longanu (龙眼肉), węgorza, kałamarnicę (墨鱼), astragalus (黄芪) i notoginseng (三七), przygotowując np. „zupę z orzeszków i daktyli” (花生红枣汤) lub „kurczaka astragalusowego” (归芪鸡). Wskazana przy krwawieniach z niedoboru Qi: krwiopluciu, krwawieniach z nosa, obfitych miesiączkach.

VI. Metoda uzupełniania krwi i odżywiania Yin (补血滋阴法)

Metoda ta obejmuje zarówno techniki uzupełniania krwi (补血法), jak i odżywiania Yin (滋阴法).

1. Metoda uzupełniania krwi (补血法)

ma na celu wspomaganie hematopoezy, uzupełnienie niedoboru krwi oraz odżywienie serca i wątroby. Stosowana przy niedoborach Ying-xue (营血生化不足), anemii po chorobach przewlekłych lub krwotokach.

– Metoda wzmacniania Qi i wytwarzania krwi (益气生血法)

stosuje marchew (胡萝卜), orzeszki ziemne, szpinak, daktyle, węgorza, miąższ longanu, mięso drobiowe, wątrobę wieprzową, baraninę, żeń-szeń, astragalus i danggui (当归). Przygotowuje się potrawy jak „zupa z węgorza i żeń-szenia” (归参鳝鱼羹) czy „zupa z baraniny i danggui” (济生当归羊肉汤), zalecane przy bladości twarzy, zawrotach głowy, kołataniu serca.

– Metoda odżywiania serca i krwi (补血养心法)

stosuje miąższ longanu, liczi, daktyle, winogrona, serce wieprzowe, mięso drobiowe oraz żeń-szeń, danggui, nasiona kwaśnej jujuby (酸枣仁) i porię (茯苓), tworząc np. „marynowane daktyle z longanem” (蜜饯姜枣龙眼) czy „duszone serce wieprzowe z żeń-szeniem” (归参炖猪心). Wskazana przy niedoborze krwi serca objawiającym się bezsennością, palpitacjami, zapominaniem.

– Metoda odżywiania krwi wątroby (补血养肝法)

stosuje marchew, szpinak, wątrobę wieprzową, wątrobę drobiową, jagody goji (枸杞), morwy (桑椹), he shou wu (何首乌) i danggui, przygotowując potrawy jak „wątróbka z kiełkami goji” (猪肝炒枸杞苗), „syrop morwowy” (桑椹膏) czy „wino z danggui i winogron” (枸杞当归葡萄酒). Stosowana przy niedoborze krwi wątroby, zaburzeniach widzenia, drżeniu mięśni, drętwieniu kończyn.

2. Metoda odżywiania Yin (滋阴法)

uzupełnia płyny Yin (阴液), odżywia ścięgna i kości, powściąga nadmiar Yang. Stosowana u osób z niedoborem Yin lub po chorobach gorączkowych.

– Metoda odżywiania Yin i uspokajania wiatru wewnętrznego (滋阴息风法)

stosuje morwę (桑椹), czarną fasolę (黑豆), mięso żółwia (龟肉) i mięso miękkoskorupca (鳖肉), mięso ostryg, żółtko jaja (鸡子黄), a także skorupę żółwia (龟甲), skorupę miękkoskorupca (鳖甲) i białą piwonię (白芍), przygotowując zupy i żele jak „mała zupa uspokajająca wiatr” (小定风珠羹) czy „żel żółwiowy” (龟甲胶). Wskazana przy niedoborze Yin wątroby i objawach jak drżenia kończyn, sztywność ścięgien, zawroty głowy.

– Metoda odżywiania Yin i usuwania gorąca (滋阴清热法)

stosuje gruszki, lotos, trzcinę cukrową, orzechy wodne (荸荠), mięso żółwia, mleko, żółtko jaja, surowy rehmannia (生地黄), skorupę żółwia, jagody goji i morwy, tworząc potrawy jak „napój z orzechów wodnych i trzciny” (荸荠甘蔗汤) czy „napar gruszkowy” (梨汁饮). Stosowana przy objawach nadmiaru ognia Yin: gorące dłonie i stopy, poty nocne, suchość w ustach, zaczerwienienie policzków.

VII. Metoda wzmacniania nerek i uzupełniania esencji (补肾益精法)

Metoda ta wzmacnia Qi nerek (补肾气), uzupełnia esencję Jing (填精髓), wzmacnia kości i ścięgna, poprawia witalność. Stosowana przy niedoborze Qi nerek i wyczerpaniu esencji objawiającym się przedwczesnym starzeniem, impotencją, niepłodnością.

1. Metoda odżywiania Yin nerek (补肾滋阴法)

wykorzystuje sezam, czarną fasolę, jagody goji, morwy, mleko i nerki wieprzowe, przygotowując potrawy jak „nerki z goji” (枸杞炒腰花), „zupa z podwójnym uchem” (双耳汤) czy „syrop sezamowo-morwowy” (芝麻桑椹膏). Stosowana przy niedoborze Yin nerek, zawrotach głowy, szumach usznych, bólu lędźwi i kolan, potach nocnych.

2. Metoda ogrzewania i wzmacniania Qi nerek (温补肾气法)

stosuje orzechy włoskie, kasztany, szczypiorek, mięso wróbla, zioła: cistanche (肉苁蓉) i epimedium (淫羊藿), tworząc np. „smażony szczypiorek z orzechami włoskimi” (核桃仁炒韭菜). Zalecana przy uczuciu zimna, osłabieniu, nietrzymaniu moczu, impotencji.

3. Metoda uzupełniania esencji i szpiku (填精补髓法)

wykorzystuje sezam, czarną fasolę, mięso żółwia, ogóry morskie, małże, mięso miękkoskorupca, nerki wieprzowe, łożysko ludzkie (紫河车), szpik wieprzowy i barani oraz cistanche, poroże jelenia (鹿茸), jagody goji. Z nich przygotowuje się np. „miodowy syrop z baraniny” (羊蜜膏) czy „zupę z nerek wieprzowych” (圣济猪肾羹). Stosowana przy niedoborze esencji, bólu krzyża, przedwczesnym siwieniu włosów, osłabieniu, powolnym wzroście.

VIII. Metoda wspierania Yin i wytwarzania płynów (益阴生津法)

Metoda ta obejmuje techniki wspomagania żołądka w produkcji płynów (益胃生津法) i nawilżania przy suchości (润燥生津法).

1. Metoda wzmacniania żołądka i wytwarzania płynów (益胃生津法)

zwiększa Yin żołądka (胃阴) i wytwarzanie płynów ustrojowych (津液). Stosowana przy suchości w ustach, zaparciach i niedoborze płynów. Wykorzystuje gruszki, trzcinę cukrową, orzechy wodne, korzeń lotosu, mleko, sezam, miód oraz ophiopogon (麦冬) i dendrobium (石斛), tworząc np. napój „Pięć soków” (五汁饮) czy „zupę odżywiającą żołądek” (益胃汤).

2. Metoda nawilżania i wytwarzania płynów (润燥生津法)

działa poprzez nawilżenie płuc i wytwarzanie płynów, wskazana przy suchym kaszlu, suchości gardła. Stosuje gruszki, lilię (百合), korzeń lotosu, orzechy wodne, persymony, nieszpułki (枇杷), miód, cukier kandyzowany, płuca wieprzowe, mleko oraz glehnia (沙参) i ophiopogon (麦冬), tworząc potrawy jak „kandyzowana gruszka w miodzie” (蜜饯雪梨) czy „zupa z białej lilii i srebrnego ucha” (银耳百合羹). Stosowana przy suchości nosa i gardła, kaszlu bez flegmy lub z krwią, suchości skóry.

I. Przeciwwskazania pokarmowe (食物禁忌)

Przeciwwskazania pokarmowe – zwane potocznie shiji (食忌) lub jikou (忌口) – oznaczają, że w określonych sytuacjach niektórych produktów nie wolno spożywać, gdyż mogą one zaburzyć równowagę organizmu, a nawet spowodować chorobę. Choć wszystkie produkty mają wartość odżywczą, ich właściwości energetyczne różnią się, dlatego w terapii dietetycznej mają swoje granice stosowania. Nadużycie lub niewłaściwe łączenie może wywołać działania niepożądane lub toksyczne. Główne typy przeciwwskazań to:

1. Przeciwwskazania dotyczące łączenia produktów (配伍禁忌)

Zazwyczaj produkty można spożywać osobno, lecz czasem – w celu poprawy smaku lub zwiększenia efektu – łączy się różne składniki. Niektóre jednak nie powinny być stosowane razem – to tzw. „pewu jinji” (配伍禁忌). Według klasycznych źródeł: kaki (柿子) nie należy łączyć z krabem, cebuli z miodem, a żółwia z szarłatem. W „Jingui yaolue” i kolejnych dziełach z zakresu farmakologii (bencao) znajdują się liczne opisy takich przypadków, lecz wiele z nich opiera się na doświadczeniach empirycznych dawnych lekarzy, dlatego należy je analizować obiektywnie i weryfikować z wykorzystaniem współczesnych metod naukowych.

2. Przeciwwskazania w ciąży i połogu (胎产禁忌)

Dieta kobiety ciężarnej i po porodzie powinna się różnić. W czasie ciąży, ze względu na potrzeby rozwijającego się płodu, krew Yin (阴血) jest względnie osłabiona, a Yang (阳气) – w nadmiarze. Należy więc unikać potraw ostrych, gorących i wysuszających („przed porodem należy ochładzać organizm” – chan qian yi liang, 产前宜凉).

Przy ciążowych nudnościach i wymiotach (恶阻) należy unikać pokarmów tłustych, rybnych, o przykrym zapachu i ciężkostrawnych.

Po porodzie, gdy następuje utrata krwi i Qi, organizm jest w stanie niedoboru i zimna (虚寒), często z zastojem krwi (瘀血). Należy wówczas unikać potraw zimnych, kwaśnych, ściągających i rozpraszających, stosując zasadę „po porodzie należy ogrzewać” (chan hou yi wen, 产后宜温).

3. Unikanie jednostronnej diety (偏食当忌)

Każdy z pięciu smaków (五味) ma swoje właściwości. Odpowiednie i zrównoważone łączenie różnych smaków sprzyja zdrowiu, natomiast nadmiar szkodzi. Częste spożywanie wieprzowiny może prowadzić do otyłości i nadprodukcji flegmy (痰), a nadmiar ryb – do objawów gorąca (火旺). Mówi się więc: „Mięso rodzi flegmę, ryby rodzą ogień” (肉生痰，鱼生火).

Dlatego dieta powinna być różnorodna i zrównoważona, zgodnie z zasadą „pingheng shanshi” (平衡膳食 – zrównoważonego odżywiania).

II. Przeciwwskazania dotyczące jednoczesnego stosowania pokarmów i leków (药食同用禁忌)

W medycynie chińskiej często łączy się żywność z lekami, wykorzystując energetyczną naturę ziół (药性) i smak pokarmów (食味). Pokarm „pożycza moc lekowi”, a lek „wspomaga siłę pokarmu”, dzięki czemu wzajemnie potęgują swoje działanie (xiang fu xiang cheng, 相辅相成).

Jednak niektóre kombinacje mogą osłabiać działanie leków – np. żeń-szeń (人参, Panax ginseng) nie powinien być łączony z rzodkwią (萝卜) czy herbatą (茶叶) – albo powodować działania toksyczne, jak np. karaś (鲫鱼) z Magnolia officinalis (厚朴), czy glony morskie (海藻) z lukrecją (甘草).

III. Przeciwwskazania sezonowe (四时进食禁忌)

Pory roku – wiosna, lato, jesień i zima – zmieniają się cyklicznie, dlatego człowiek powinien dostosować dietę do zmian klimatycznych, zgodnie z zasadą „podążać za czterema porami roku i przystosowywać się do zimna i ciepła” (shun sishi er shi hanshu, 顺四时而适寒暑). 

Jak wskazuje „Suwen – Siqi tiaoshen dalun” (《素问•四气调神大论》): „Wiosną i latem pielęgnuje się Yang, jesienią i zimą – Yin.” Zgodnie z teorią medycyny chińskiej, sposób odżywiania powinien odpowiadać funkcjom pięciu narządów (五脏) w różnych porach roku. 

W „Yinshan zhengyao” (《饮膳正要》) zapisano: „Wiosną, gdy Qi jest ciepłe, należy je ochładzać pszenicą; latem, gdy gorące – chłodzić fasolą mung (绿豆); jesienią, gdy sucho – nawilżać sezamem; zimą, gdy zimno – ogrzewać prosem.”

  • Wczesną wiosną, gdy pogoda staje się naprzemiennie ciepła i chłodna, należy unikać spożywania pokarmów o naturze chłodnej (寒性食物), takich jak ogórek, dynia zimowa (benincasa hispida), bakłażan czy kiełki fasoli mung. Zaleca się natomiast częstsze spożywanie produktów o naturze ciepłej (温性食物), takich jak szczypiorek, imbir, czosnek, por, czosnek niedźwiedzi oraz musztarda chińska. Pomaga to rozproszyć zimno i wilgoć (祛阴散寒) oraz wspiera wznoszenie się energii yang wiosną (春阳上升).

  • Późną wiosną, gdy temperatura stopniowo wzrasta, dieta powinna być lekka i odświeżająca. Oprócz spożywania odpowiedniej ilości wysokiej jakości białka oraz warzyw i owoców, można pić napoje chłodzące i odtruwające, takie jak zupa z fasoli mung (绿豆汤), napar z kwaśnych śliwek (酸梅汤) oraz zielona herbata (绿茶). Należy unikać spożywania baraniny, pikantnego hot pota oraz przypraw o naturze gorącej i ostrej, takich jak papryka chili, pieprz syczuański i pieprz czarny (大辛大热之品), aby zapobiec powstawaniu gorąca patologicznego (邪热化火), które może prowadzić do pojawienia się czyraków, ropni, wrzodów i innych zmian skórnych.

  • Latem, gdy upały są silne, należy unikać spożywania potraw rozgrzewających i pikantnych, takich jak baranina czy papryka chili (辛温之品). Wskazane jest natomiast sięganie po produkty o działaniu chłodzącym i nawilżającym yin (清热养阴之品), takie jak fasola mung, kwiat wiciokrzewu japońskiego (金银花, Lonicera japonica), arbuz oraz gruszka.

  • Jesienią klimat staje się suchy, co łatwo prowadzi do uszkodzenia płuc (伤肺金) według medycyny chińskiej. Dlatego należy unikać potraw pikantnych, suchych oraz prażonych przekąsek, a zamiast tego spożywać produkty o działaniu nawilżającym (滋润之品), takie jak gruszki, miód i sezam.

  • Zimą natomiast, gdy panuje zimno, a zewnętrzne czynniki chłodne (寒邪) łatwo osłabiają yang nerek (肾阳), nie należy spożywać nadmiernych ilości surowych owoców, chłodnych warzyw ani potraw o naturze zimnej. Zaleca się jedzenie produktów o naturze ciepłej lub gorącej, takich jak orzechy włoskie i baranina, które wspierają ogrzewanie organizmu i wzmacniają yang.

IV. Przeciwwskazania w czasie choroby (病中禁忌)

Podczas choroby należy unikać pewnych pokarmów, które mogą pogorszyć stan zdrowia:

  • przy niedoborze Yang (阳虚) – unikać potraw zimnych i surowych;

  • przy niedoborze Yin (阴虚) – unikać potraw gorących i wysuszających;

  • chorzy na choroby o charakterze zimna (寒性病) nie powinni spożywać zimnych i surowych pokarmów;

  • chorzy na choroby gorąca (热性病) powinni unikać pikantnych, wysuszających, uszkadzających Yin produktów oraz tytoniu i alkoholu;

  • przy bezsenności – zakaz mocnej herbaty, kawy i napojów pobudzających;

  • przy obrzękach (水肿) – unikać soli;

  • przy cukrzycy (消渴) – unikać cukru i produktów o wysokiej zawartości glukozy;

  • chorzy na choroby sercowo-naczyniowe (udar, choroba wieńcowa, nadciśnienie) – unikać tłustego mięsa, produktów wysokotłuszczowych, podrobów zwierzęcych;

  • przy żółtaczce i bólach podżebrowych (黄疸胁痛) – unikać tłuszczów zwierzęcych, ostrych potraw, alkoholu i tytoniu;

  • przy chorobach skóry – unikać ryb, krewetek, krabów oraz ostrych i drażniących produktów;

  • pacjenci z miażdżycą i nadciśnieniem powinni unikać żeń-szenia;

  • chorzy na przewlekłe zapalenie oskrzeli, astmę oskrzelową, rozedmę płuc, szczególnie z niewydolnością oddechową, absolutnie nie powinni pić alkoholu przed snem, ponieważ może to powodować nieregularny oddech lub bezdech senny, co w ciężkich przypadkach zagraża życiu;

  • chorzy na schorzenia oczu powinni unikać czosnku.

Rozróżnianie konstytucji i zalecenia dietetyczne

辨体施食

Teoria konstytucji jest jedną z najważniejszych cech medycyny chińskiej. Klasyfikuje ludzi według wrodzonych różnic konstytucyjnych i stanowi istotny element systemu teoretycznego medycyny chińskiej, bogaty w treści i silnie praktyczny. W codziennym życiu często można zaobserwować, że w tych samych warunkach chorobotwórczych jedni ludzie zapadają na chorobę, a inni pozostają zdrowi; przy tej samej infekcji przeziębienia jedni wykazują objawy „wiatru i zimna” (风寒, fenghan), a inni „wiatru i gorąca” (风热, fengre). Wynika to głównie z różnic w konstytucji organizmu.

Medycyna chińska, biorąc pod uwagę różne typy konstytucyjne, stosuje ukierunkowaną profilaktykę. Dieta powinna opierać się na teorii „czterech natur i pięciu smaków” (四气五味, si qi wu wei), wybierając pokarmy o odpowiednich właściwościach (zimnych, ciepłych, gorących, chłodnych) w celu uzyskania określonego efektu terapeutycznego. Odpowiednio dobrana terapia dietetyczna może łagodzić objawy i poprawiać jakość życia.

I. Dietoterapia dla osób o konstytucji niedoboru yang (阳虚体质)

Mechanizm konstytucyjny (体质机理)

Niedobór yang (阳虚, yangxu) często wynika z wcześniejszego niedoboru qi (气虚, qixu). Różnica między qi xu a yang xu polega na tym, że w niedoborze yang oprócz osłabienia funkcji narządów wewnętrznych pojawiają się objawy zimna. Wrodzone niedobory, długotrwałe choroby, osłabienie lub działanie zimna mogą prowadzić do niedoboru yang w narządach wewnętrznych.

 Zielony – odżywia wątrobę (養肝)

 Żółty – wzmacnia śledzionę (健脾)

Czerwony – odżywia serce (養心)

Biały – nawilża płuca (潤肺)

 Czarny – wzmacnia nerki (固腎)

Objawy kliniczne  (证象)

Osoby o konstytucji niedoboru yang wykazują zmęczenie, brak siły, duszność, słaby głos i słaby puls — objawy niedoboru qi — a ponadto odczuwają niechęć do zimna, lubią ciepło, mają zimne kończyny, bóle brzucha i żołądka nasilające się przy zimnie, jasny i obfity mocz, blady i spuchnięty język, niską temperaturę ciała.

  • Przy niedoborze yang serca (心阳虚, xinyangxu): oprócz objawów niedoboru qi serca występują zimne kończyny, zimne poty, bardzo słaby puls.

  • Przy niedoborze yang śledziony (脾阳虚, piyangxu): przewlekła biegunka, zimne kończyny, obrzęki, utrudnione oddawanie moczu.

  • Przy niedoborze yang nerek (肾阳虚, shenyangxu): uczucie zimna, bóle dolnych pleców i kolan, osłabienie, impotencja, przedwczesny wytrysk, częstomocz nocny.

Zasady dietoterapii  (食养方法)

1. Osoby z niedoborem yang powinny spożywać produkty o smaku słodkim i naturze ciepłej (gan wen), działające łagodnie wzmacniająco, przy czym należy stosować tzw. „powolne tonizowanie” (缓补, huanbu) — czyli wybierać produkty łagodne, stopniowo wzmacniające, a jednocześnie zwracać uwagę na odżywianie yin.

  • W niedoborze yang śledziony należy stosować metody ogrzewania i pobudzania funkcji śledziony, rozpraszania zimna w środkowym ogrzewaczu (中焦, zhongjiao).

  • W niedoborze yang serca stosuje się ogrzewanie i wzmacnianie yang serca.

  • W niedoborze yang nerek — ogrzewanie i wspomaganie yang nerek.

​2. Zakazane są pokarmy surowe, zimne i o naturze chłodnej. Spożywanie takich produktów przez osoby z niedoborem yang pogłębia uszkodzenie energii yang, zwiększa obecność zimna i prowadzi do dalszego osłabienia funkcji narządów wewnętrznych.

Zalecane produkty spożywcze  (推荐食材)

1. Typowe produkty wzmacniające yang: cynamon (Rougui, 肉桂), pieprz syczuański (Huajiao, 花椒), goździki (Dingxiang, 丁香), krewetki, orzechy włoskie, baranina, szczypior chiński (jiucai), mięso jelenia, prącie wołowe i jelenie, papryka chili, węgorz żółty (huangshan).

2. Produkty o naturze ciepłej i działaniu tonizującym: ryż, pszenica, sorgo, cebula, czosnek, mięso z kurczaka, ogórek morski, omułki, ryba taśma, ryba bian, kleisty ryż, fasola, fasola szablasta, kolendra, daktyle, owoce yangmei, morele, wiśnie, longan, liczi, kasztany, żołądek świński, cukier trzcinowy, miód, wino, imbir, koper włoski.

Przepisy dietetyczne  (推荐食养方)

1. Kaszka z ignamu i cynamonu

świeży ignam 150 g, cynamon 5 g, ryż 100 g. Wszystko ugotować na kleik; spożywać regularnie.

2. Kaszka z orzechów włoskich

orzechy włoskie 50 g, proso; gotować do miękkości, dodać cukier trzcinowy.

3. Krewetki smażone z czosnkiem i szczypiorem chińskim

szczypior 250 g, świeże krewetki 400 g, przyprawy: cebula, imbir, wino ryżowe. Krótko smażyć do ugotowania krewetek.

4. Kaszka z baraniny

baranina 100 g, ryż 100 g, imbir, cebula, sól. Gotować najpierw na dużym ogniu, potem na małym aż do uzyskania gęstej konsystencji.

5. Kaszka z longanu

suszony longan 15 g, ryż 100 g; gotować jak wyżej.

6. Zupa z longanu i jajek

longan świeży 50 g (lub suszony 25 g), 2 jajka, daktyle 15 szt., cukier. Gotować aż daktyle będą miękkie, dodać roztrzepane jajka i cukier; spożywać jako deser tonizujący.

II. Dietoterapia dla osób o konstytucji niedoboru yin (阴虚体质)

Mechanizm konstytucyjny (体质机理)

Konstytucja niedoboru yin (阴虚, yinxu) często rozwija się w wyniku chorób przewlekłych o charakterze wyniszczającym, w późnym okresie chorób gorących (re bing), z powodu nadmiernej aktywności seksualnej lub utraty krwi i płynów, prowadząc do niedoboru substancji yin i nadmiernej aktywności funkcjonalnej organizmu.

Objawy kliniczne  (证象_

Niska gorączka lub gorączka wieczorna, uczucie gorąca w dłoniach i stopach, suchość w ustach, czerwone wargi, zaparcia, mało żółtego moczu, czerwony i suchy język, cienki i szybki puls. U kobiet możliwe skrócenie cyklu menstruacyjnego, ciemny kolor i mała ilość krwi, poty nocne, polucje.

  • Przy niedoborze yin serca (心阴虚, xinyinxu): kołatanie serca, bezsenność, marzenia senne, lękliwość, cienki puls, niska gorączka, suchość w ustach i języku.

  • Przy niedoborze yin wątroby (肝阴虚, ganyinxu): bóle i zawroty głowy, szumy uszne, suchość oczu, uczucie gorąca na twarzy, bóle w bokach, bezsenność, marzenia senne, puls napięty i szybki.

  • Przy niedoborze yin śledziony: zaparcia, suchość w ustach, odbijanie, brak apetytu, słabość, suchy język, cienki puls.

  • Przy niedoborze yin płuc (肺阴虚, feiyinxu): suchy kaszel z małą ilością flegmy lub z nitkami krwi, poty nocne, suchość gardła, chrypka, gorąco w dłoniach i stopach.

  • Przy niedoborze yin nerek (肾阴虚, shenyinxu): zawroty głowy, szumy uszne, suchość gardła, bóle lędźwi, osłabienie, polucje, uczucie gorąca, cienki i szybki puls.

Zasady dietoterapii  (食养方法)

1. Należy jednocześnie odżywiać yin i usuwać nadmiar ciepła — stosować produkty o działaniu nawilżającym i chłodzącym, ale łagodnie tonizujące.

2. W zależności od narządu, który jest głównym miejscem niedoboru yin, stosować odpowiednie metody:

  • przy niedoborze yin serca — odżywiać yin serca i wspierać wątrobę oraz nerki,

  • przy niedoborze yin wątroby — odżywiać yin wątroby i uspokajać yang,

  • przy niedoborze yin śledziony — wzmacniać yin śledziony i żołądka,

  • przy niedoborze yin płuc — nawilżać płuca, usuwać suchość,

  • przy niedoborze yin nerek — odżywiać yin nerek.

3. Przy poważnym niedoborze prawdziwego yin (真阴不足, zhenyin buzu) należy także uzupełniać esencję (精, jing), krew (血, xue), płyny (津液, jinye).

4. Ponieważ produkty nawilżające yin są zwykle tłuste i ciężkostrawne, należy je łączyć z ziołami lub pokarmami usprawniającymi qi i wspomagającymi trawienie, np. chenpi (陈皮, suszona skórka mandarynki).

5. Należy unikać tłustych, pikantnych i gorących potraw, które mogą uszkodzić płyny yin.

6. Nie wolno palić tytoniu.

Zalecane produkty spożywcze  (推荐食材)

1. Typowe produkty odżywiające yin:

miód, mózg wieprzowy, płuca wieprzowe, mięso wieprzowe, tofu, sezam, gniazda jaskółcze, mięso z kaczki, orzeszki piniowe, grzyby białe (Tremella), czarna fasola, czarny sezam, majdong (麦冬, Ophiopogon japonicus), owoce morwy, mięso małży, mięso gęsi, kacze jaja, mleko, mleko sojowe, trzcina cukrowa, banany, gruszki, pomidory.

2. Produkty nawilżające i wytwarzające płyny:

pomidory, buraki, szarłat, arbuz, melon, biwa, mango, morwa, gruszka, kaki, owoc mnicha (luohanguo), ananas, kokos, kasztan wodny, lilia, majdong, kudzu (gegen), yuzhu (玉竹, Polygonatum odoratum).

Przepisy dietetyczne  (推荐食养方)

1. Napój z gruszki i korzenia lotosu – gruszka 500 g, korzeń lotosu 500 g, cukier. Wycisnąć sok, dodać trochę cukru, pić regularnie.

2. Kaszka z nasion lotosu – nasiona lotosu 20 g, kleisty ryż 100 g; gotować razem na kleik.

3. Kaszka z lilii – świeża lilia 50 g (lub suszona 30 g), ryż 100 g, cukier; gotować razem, dodać cukier na końcu.

4. Kaszka z majdong – majdong 30 g, ryż 100 g, cukier; wywar z majdong dodać do ryżu i gotować.

5. Kaszka z czarnego sezamu – czarny sezam 15 g, ryż 100 g, odrobina miodu; gotować razem, dodać mielony sezam i miód. (Osoby z biegunką powinny unikać).

6. Kaszka z kudzu – proszek z korzenia kudzu 30 g, ryż 100 g; gotować jak wyżej.

7. Kaszka z mlekiem sojowym – świeże mleko sojowe 300–500 ml, ryż 100 g, cukier; gotować razem do uzyskania gęstej konsystencji.

III. Dieta dla osób o konstytucji niedoboru Qi  (气虚体质人食养)

Mechanizm konstytucyjny  (体质机理)

Konstytucja niedoboru Qi (氣虛體質) oznacza stan, w którym w organizmie brakuje energii życiowej Qi (氣), a funkcje narządów wewnętrznych są osłabione. Charakteryzuje się słabym oddechem, małą siłą życiową i obniżoną aktywnością fizjologiczną.

Objawy kliniczne  (证象)

Przewlekłe zmęczenie, osłabienie, duszność i niechęć do mówienia, cichy głos, nadmierne pocenie się (zwłaszcza samoistne), kołatanie serca, zawroty głowy, szumy uszne, brak apetytu, wzdęcia, luźne stolce, blady język z białym nalotem, słaby puls.

  • Przy niedoborze Qi serca (心氣虛): kołatanie serca, niepokój, duszność nasilająca się przy wysiłku, przedwczesne skurcze.

  • Przy niedoborze Qi płuc (肺氣虛): kaszel bez siły, duszność, cichy głos, samoistne pocenie się.

  • Przy niedoborze Qi śledziony (脾氣虛): brak apetytu, wychudzenie, wzdęcia, biegunka, ziemista cera.

  • Przy niedoborze Qi nerek (腎氣虛): osłabienie dolnych partii pleców i nóg, częste i obfite oddawanie jasnego moczu, obrzęki kończyn dolnych, obniżone libido.

  • Niedobór Qi wątroby (肝氣虛) występuje rzadko.

Zasady dietoterapii  (食养方法)

  1. Wzmacnianie śledziony i płuc z uwzględnieniem serca i nerek. Niedobór Qi często dotyczy tych narządów, dlatego terapia dietetyczna powinna polegać na ich zrównoważonym odżywianiu. Ponieważ „korzeń Qi tkwi w nerkach” (氣之根在腎), zaleca się dodanie produktów tonizujących nerki i esencję Jing (精), takich jak owoce goji (枸杞子), morwy (桑椹), miód (蜂蜜).

  2. Pokarmy o naturze neutralnej i łagodnej. Stosować produkty odżywcze, łatwostrawne, bez nadmiaru zimna lub gorąca.

  3. Przy współistniejącym niedoborze Qi i krwi (氣血兩虛) – stosować pokarmy wzmacniające Qi i jednocześnie odżywiające krew, poprawiające krążenie i zatrzymujące krew.

  4. Unikać pokarmów zimnych, wilgotnych, tłustych i ciężkostrawnych.

Zalecane produkty spożywcze (推荐食材)

1. Produkty wzmacniające Qi:

kleisty ryż (糯米), ryż (粳米), proso, jęczmień, gryka, kasztany, orzeszki ziemne, orzechy laskowe, fasola mieczowa (刀豆), biała fasola (白扁豆), ignam (山药), grzyby shiitake, pieczarki, soplówka jeżowata (猴头菇), daktyle (大枣), żołądek wieprzowy, żołądek jagnięcy, wołowina, mięso drobiowe, gołębie, przepiórki, karasie, piskorze, ryby maślane (带鱼), cukier brązowy, syrop słodowy (饴糖), ryby pomfrety (鲳鱼), okonie (鲈鱼), żółte ryby (黄花鱼), astragalus (黄芪).

094鵪鶉_edited.jpg

2. Produkty o działaniu zrównoważonym:

przetwory sojowe, mątwy, jajka, wieprzowina, nerki wieprzowe, czarne ryby, małże suszone (淡菜), ignam, ryż, daktyle, poria (茯苓).

3. Produkty o działaniu rozgrzewającym:

kordyceps (冬虫夏草), orzechy włoskie, baranina, cynamon (肉桂), suchy imbir (干姜).

Przepisy dietetyczne  (推荐食养方)

1. Kurczak duszony z astragalusem (黃芪炖雞)

30 g surowego astragalusa, 1 kura. Wypatroszyć, dodać astragalus do wnętrza, zszyć, gotować z imbirem, cebulą i przyprawami aż mięso będzie miękkie.

2. Kaszka z jęczmienia łuskanego (薏仁粥)

50–100 g jęczmienia, 100 g ryżu, dodać cukier lub sól. Gotować do miękkości.

3. Kaszka z daktyli (大枣粥)

10–15 daktyli, 100 g ryżu, cukier trzcinowy. Gotować aż ryż i daktyle się rozpadną.

4. Kaszka z rosołu z kury (鸡汁粥) 

1000 mL rosołu, 50 g ryżu, sól, cebula. Gotować do miękkości.

5. Kaszka z białej fasoli (白扁豆粥)

60 g białej fasoli, 100 g ryżu. Gotować aż kaszka będzie gęsta.

6. Kaszka z porii (白茯苓粥)

15 g proszku porii, 100 g ryżu. Gotować do miękkości, spożywać regularnie.

IV. Dieta dla osób o konstytucji niedoboru krwi (血虛體質)

Mechanizm konstytucyjny  (体质机理)

Konstytucja niedoboru krwi oznacza niedostatek Ying Xue (營血) i osłabienie funkcji odżywczych organizmu, spowodowane najczęściej utratą krwi lub jej niewystarczającą produkcją.

Objawy kliniczne  (证象)

Bladość lub ziemista cera, kołatanie serca, bezsenność, zawroty głowy, mroczki przed oczami, drętwienie kończyn, skąpe i blade miesiączki, bladość twarzy, warg i paznokci, blady język, cienki i słaby puls.

  • Przy niedoborze krwi serca (心血虛): kołatanie serca, zawroty głowy, słaba pamięć, blada cera, cienki puls.

  • Przy niedoborze krwi wątroby (肝血虛): ziemista cera, zawroty głowy, drętwienie kończyn, blade paznokcie, pogorszenie wzroku, skąpe miesiączki, bezsenność z marzeniami sennymi, napięty cienki puls.

Zasady dietoterapii  (食养方法)

  1. Spożywanie produktów bogatych w żelazo. Żelazo jest podstawowym składnikiem hemoglobiny, należy zwiększyć spożycie wątrób zwierzęcych, grzybów Auricularia auricula, pasty sezamowej, żółtek jaj.

  2. Wybór wysokiej jakości białka. Białko wspomaga regenerację i syntezę hemoglobiny, dlatego zaleca się mięso, jaja, ryby, krewetki, rośliny strączkowe.

  3. Unikanie potraw tłustych, smażonych i ciężkostrawnych.

Zalecane produkty spożywcze  (推荐食材)

1. Typowe produkty krwiotwórcze:

wątróbka jagnięca, miąższ longanu (龍眼肉), liczi, cukier trzcinowy, morwy, marchew, wątróbki wieprzowe, wołowe, królicze, mięso drobiowe, serce wieprzowe, winogrona, czarne kury (烏骨雞), żelatyna osiołkowa (阿膠), jagody goji, owoce Schisandra chinensis (五味子).

2. Produkty bogate w żelazo:

wątróbki zwierzęce, grzyby Auricularia, wodorosty (海带), krewetki, pestki dyni, pasta sezamowa, małże suszone, porfira (紫菜), soja, czarna fasola, nerki wołowe, szpinak, seler, lucerna, pomidor, kapusta, krew zwierzęca.

3. Produkty wysokobiałkowe:

suszone krewetki, strzykwy, kalmary, ośmiornice, pęcherze rybie, ryby maślane, żółte ryby, przegrzebki, mleko, jaja, królik, wątróbki, wieprzowina, wołowina, soja i jej przetwory.

4. Produkty tonizujące Qi i krew:

wołowina, węgorze, soja, orzeszki ziemne, daktyle, marchew, longan, mięso drobiowe, wątróbka wieprzowa, jagnięcina.

Przepisy dietetyczne  (推荐食养方)

1. Zupa z longanu i morwy (龍眼桑椹湯)

15 g miąższu longanu, 300 g morwy, miód do smaku. Gotować do miękkości, po wystudzeniu dodać miód.

2. Wątróbka jagnięca w sosie sojowo-octowym (酱醋羊肝) 

500 g wątróbki, przyprawy (skrobia, sos sojowy, ocet, cukier, wino ryżowe, imbir, cebula). Wątróbkę pokroić, panierować w skrobi, smażyć na gorącym oleju z przyprawami do miękkości.

3. Kaszka z owoców goji (枸杞粥)

30 g owoców goji, 100 g ryżu, gotować do miękkości.

4. Kaszka z czarnych grzybów (木耳粥)

30 g czarnych grzybów, 100 g ryżu, 5 daktyli. Gotować wszystko razem, dodać cukier trzcinowy.

5. Ryż krwiotwórczy (补血饭)

astragalus 10 g, danggui (当归) 5 g, 10 daktyli, longan 10 g, biała fasola 20 g, 100 g ryżu, cukier trzcinowy. Odwar ziołowy z astragalusa i danggui dodać do ryżu, ugotować na gęstą kaszkę.

6. Herbata z goji i schisandry (枸杞五味茶)

5 g owoców goji i 5 g owoców schisandry, gotować w 250 ml wody lub zalać wrzątkiem.

7. Kaszka z żelatyną osiołkową i kleistym ryżem (糯米阿胶粥)

30 g żelatyny osiołkowej, 30 g kleistego ryżu, cukier trzcinowy. Żelatynę prażyć i sproszkować, gotować ryż do miękkości, dodać proszek i cukier, mieszać aż powstanie kleista kaszka.

V. Dieta dla osób o konstytucji śluzu i wilgoci (痰湿体质)

Mechanizm konstytucyjny  (体质机理)

Konstytucja śluzu i wilgoci, zwana również „lepko-zastoinową” (腻滞质), występuje często u osób otyłych, lubiących alkohol i słodycze. Zgodnie z tradycyjną medycyną chińską (中医), płuca (肺) odpowiadają za zarządzanie energią Qi (气); gdy „metal płuc” zostaje osłabiony, Qi ulega zastojowi i nie może rozprowadzać płynów ustrojowych (津液), które przekształcają się w śluz (痰). Śledziona (脾) kontroluje wilgoć; gdy jej funkcja transportu i transformacji jest upośledzona, powstaje wilgoć i śluz. Nerki (肾) zarządzają wodą; gdy brakuje im yang (肾阳不足), woda nie jest prawidłowo metabolizowana i również zamienia się w śluz. Płuca, śledziona i nerki są więc trzema głównymi organami odpowiedzialnymi za kontrolę powstawania śluzu („统痰之要”). Śluz i wilgoć należą do kategorii yin (阴), co sprzyja osłabieniu Qi i uszkodzeniu yang.

Objawy kliniczne  (证象)

Typowa sylwetka to otyłość, uczucie ciężkości ciała, słodkawy i lepki smak w ustach, uczucie suchości w ustach bez pragnienia, niestały stolec, uczucie pełności w nadbrzuszu (中脘痞满), nalot na języku gruby i lepki, puls miękki (濡) lub śliski (滑).

Zasady dietoterapii  (食养方法)

1. Wzmacnianie śledziony, usuwanie wilgoci, rozpuszczanie śluzu i eliminacja mętności.

Dieta powinna być niskotłuszczowa, niskocukrowa, lekka, z ograniczeniem soli. Zalecane są pokarmy neutralne, o niskiej wartości energetycznej, bogate w składniki odżywcze i łatwe do strawienia. Należy unikać produktów powodujących zatrzymanie wilgoci, takich jak mączne potrawy, słodycze, alkohol, zimne napoje, pędy bambusa, bób (蚕豆).

2. Wspomaganie eliminacji tłuszczu i wilgoci.

Nadmiar śluzu i wilgoci jest często wynikiem tłustego jedzenia i życia w wilgotnym środowisku, dlatego zaleca się spożywanie rzodkwi, dyni zimowej (冬瓜), selera, czerwonej fasoli adzuki (赤小豆) – produktów o działaniu odblokowującym i osuszającym.

3. Zakaz potraw tłustych, pikantnych i drażniących.

4. Bezwzględne unikanie palenia i alkoholu.

Dym tytoniowy ma naturę gorącą i zanieczyszczającą, zwiększa wilgoć; alkohol ma właściwości gorące i wilgotne, a jego nadużywanie sprzyja powstawaniu śluzu i gorącej wilgoci (湿热).

Zalecane produkty spożywcze  (推荐食材)

Ziarna jęczmienia łuskanego (薏苡仁), szarłat (苋菜), pędy bambusa (竹笋), dziki ryż (茭白), ogórek, tykwa (葫芦), owoc Citrus medica (佛手), wodorosty (海带), glony (海藻), meduza morska (海蜇), małże (蛏肉), kukurydza, czerwona fasola adzuki (赤小豆), zielona fasola mung (绿豆), fasola długostrąkowa (豇豆), groszek (豌豆), bób (蚕豆), fasola biała (扁豆), bataty (地瓜), poria (茯苓), dynia zimowa (冬瓜), liście lotosu (荷叶), kardamon (豆蔻), owoc Tsaoko (草果) itd.

Przepisy dietetyczne (推荐食养方)

1. Kaszka z fasoli białej i jęczmienia łuskanego (扁豆薏苡仁粥)

30 g białej fasoli (扁豆), 15 g jęczmienia łuskanego (薏苡仁), 60 g ryżu (粳米). Wszystkie składniki umyć, dodać wodę i ugotować na gęstą kaszkę. Spożywać jako dodatek do posiłku.

2. Herbata z owocu Citrus medica (佛手茶)

15 g świeżego owocu Citrus medica lub 6 g suszu, zaparzyć wrzątkiem, pić jak herbatę, często i w małych ilościach.

3. Kurczak jedwabisty duszony z kardamonem i Tsaoko (豆蔻草果炖乌鸡)

1 kura jedwabista (乌骨雌鸡), 15 g gałki muszkatołowej (肉豆蔻), 6 g owocu Tsaoko (草果). Gałkę i Tsaoko uprażyć do lekkiego przypalenia, włożyć do wnętrza kury, zszyć i gotować do miękkości. Pić wywar i jeść mięso.

4. Kurczak jedwabisty duszony z Tsaoko (草果炖鸡)

1 kogut rasy jedwabistej (乌骨雄鸡), 5 g Tsaoko, 15 g nasion lotosu (莲肉), 15 g kleistego ryżu (糯米), 3 g pieprzu (胡椒). Wszystkie składniki włożyć do oczyszczonej kury, gotować na małym ogniu do miękkości. Spożywać na pusty żołądek.

5. Mięso wieprzowe z mąką ryżową w liściach lotosu (荷叶米粉肉)

5 świeżych liści lotosu, 250 g chudej wieprzowiny, 250 g mąki ryżowej, przyprawy według smaku. Wieprzowinę pokroić w plastry, wymieszać z sosem sojowym, solą, olejem i skrobią. Liście lotosu umyć, pociąć na kwadraty, na każdy nałożyć porcję mięsa z mąką, zawinąć w rulonik, ułożyć w parowniku i gotować na parze przez 30 minut. Podawać jako danie główne lub dodatek do posiłku.

VI. Odżywianie osób o konstytucji z zastojem krwi  (瘀血体质)

Mechanizm konstytucyjny  (体质机理)

Najczęstszymi przyczynami zastoju krwi (瘀血) są: zziębnięcie (寒凝), zastój qi (气滞), niedobór qi (气虚) oraz urazy zewnętrzne (外伤). W ujęciu medycyny chińskiej, te czynniki prowadzą do utrudnionego krążenia krwi, co skutkuje jej zastojem w meridianach i tkankach.

Objawy kliniczne (证象)
Cera ciemna, poszarzała (面色黧黑), skóra i paznokcie z widocznymi nierównościami lub zgrubieniami (肌肤甲错), usta i paznokcie o fioletowym zabarwieniu (口唇爪甲紫黯), mogą występować wybroczyny lub sińce podskórne (皮下紫斑), u kobiet często brak miesiączki (经闭). Język ma barwę ciemnopurpurową (舌质紫黯), z widocznymi plamkami zastoju (瘀斑、瘀点), a tętno jest cienkie i chropowate (脉象细涩).
Zasady dietoterapii (食养方法)
Celem jest pobudzanie krążenia krwi (活血), usuwanie zastoju (祛瘀) oraz udrażnianie meridianów (通络).
Zalecane produkty (推荐食材)

Głóg (山楂), czarna soja (黑豆), żółta soja (黄豆), pieczarki (香菇), bakłażan (茄子), kapusta rzepakowa (油菜), krew barania (羊血), mango (芒果), papaja (番木瓜), danggui – Angelica sinensis (当归), kwiat szafranu (红花), brązowy cukier (红糖), cebula (洋葱), wino ryżowe (黄酒), czerwone wino (葡萄酒).

Przepisy dietetyczne  (推荐食养方)

1. Owsianka z głogu (山楂粥)

20 g głogu, 60 g ryżu kleistego (粳米), odpowiednia ilość brązowego cukru. Głóg i ryż ugotować na gęstą owsiankę, dodać cukier. Spożywać regularnie.

2. Bakłażan z czosnkiem (蒜泥茄子)

250 g bakłażana, 1 główka czosnku. Bakłażana obgotować, rozdrobnić, wymieszać z czosnkiem utartym na pastę, solą, odrobiną przypraw i oleju sezamowego. Spożywać jako dodatek.

3. Wino cebulowe (洋葱葡萄酒)

1 cebula, 500 ml czerwonego wina. Cebulę pokroić w paski, zalać winem, odstawić na tydzień. Pić 2 razy dziennie po 50 ml.

4. Wino z danggui i kwiatem szafranu (当归红花酒)

20 g danggui, 50 g kwiatu szafranu, 500 ml czerwonego wina. Składniki moczyć 10 dni. Pić raz dziennie po 50 ml.

VII. Odżywianie osób o konstytucji z zastoju qi (气郁体质)

Mechanizm konstytucyjny (体质机理)

Zastój qi (气郁) powstaje w wyniku blokady wewnętrznej patogenów (病邪内阻), długotrwałych emocji (七情郁结) lub osłabienia yang qi (阳气虚弱), co powoduje niewystarczające ogrzewanie i regulację narządów.

Objawy kliniczne (证象)

Bezsenność (失眠), stany depresyjne, chwiejność emocjonalna, nadwrażliwość, skłonność do podejrzliwości, a także choroby psychosomatyczne, np. globus hystericus (梅核气).

Zasady dietoterapii  (食养方法)

Wzmacniać śledzionę (健脾), regulować qi (理气), rozluźniać wątrobę (疏肝) i usuwać zastój emocjonalny (解郁).

Zalecane produkty (推荐食材)

Mandarynki (柑橘), płatki róży (玫瑰花), kwiat moreli (绿萼梅), fermentowana soja (豆豉), gryka (荞麦), sorgo (高粱), fasola mieczowa (刀豆), pieczarki (蘑菇), rzodkiew (萝卜), cebula (洋葱), gorzki melon (苦瓜), gąsienica roślinna – luffa (丝瓜), wodorosty (海带).

Przepisy dietetyczne  (推荐食养方)

1. Herbata Trzech Kwiatów (三花茶)

7 płatków róży, 3 kwiaty pomarańczy (玳玳花), 3 kwiaty moreli (绿萼梅). Zalać wrzątkiem i pić jak herbatę.

2. Herbata z bergamotki i skórki mandarynki (佛手陈皮茶)

3 g bergamotki (佛手柑), 3 g chenpi (陈皮, suszona skórka mandarynki), 3 g zielonej herbaty. Zalać wrzątkiem, pić jak herbatę.

3. Gąsienica roślinna smażona z czosnkiem (大蒜炒丝瓜)

250 g luffy, 50 g czosnku. Luffę obrać, pokroić, czosnek rozgnieść i smażyć razem na oleju roślinnym. Doprawić do smaku i spożywać z ryżem.

VIII. Odżywianie osób o konstytucji wilgotno-gorącej (湿热体质)

Mechanizm konstytucyjny  (体质机理)

Przyczyny powstawania tej konstytucji obejmują: predyspozycje dziedziczne (先天遗传), długotrwałe przebywanie w wilgotnym środowisku (居湿处), nadmierne spożycie tłustych i słodkich potraw (嗜食油腻、甜食), lub częste picie alkoholu (饮酒).

Objawy kliniczne (证象)

Budowa ciała pełna (形体偏胖), błyszcząca skóra twarzy (面部油亮), gorycz w ustach (口苦), nieświeży oddech (口气重), uczucie zmęczenia i znużenia (神倦困), drażliwość (烦躁易怒), u mężczyzn wilgotność moszny (阴囊潮湿), u kobiet obfite upławy (带下量多), stolec lepki lub twardy (大便干或黏滞), mocz krótki i ciemny (小便短赤), tętno śliskie i szybkie (脉滑数). Osoby te są podatne na czyraki, żółtaczkę oraz choroby gorączkowe.

Zasady dietoterapii  (食养方法)

  1. Usuwanie gorąca i wilgoci (清热化湿).

  2. Unikanie pikantnych, tłustych i rozgrzewających potraw, takich jak chili, imbir, cebula, czosnek, baranina, wołowina, mięso jelenia.

  3. Całkowity zakaz palenia i picia alkoholu – oba te czynniki wzmagają ciepło i wilgoć (助湿生热).

Zalecane produkty  (推荐食材)

Ziarna jęczmienia (薏苡仁), nasiona lotosu (莲子), czerwona fasola (赤小豆), zielona fasola mung (绿豆), karaś (鲫鱼), dynia zimowa (冬瓜), sałata (莴苣), luffa (丝瓜), tykwa (葫芦), gorzki melon (苦瓜), ogórek (黄瓜), arbuz (西瓜), kapusta pekińska (白菜), seler (芹菜), kapusta (卷心菜), korzeń lotosu (莲藕), szpinak wodny (空心菜), mięso z kaczki (鸭肉)。

Przepisy dietetyczne (推荐食养方)

1. Sałatka z dwóch melonów (凉拌二瓜)

ogórek i skórka arbuza. Ogórek pokroić w paski, skórkę arbuza obrać i również pokroić. Zamarynować w soli i przyprawach przez 10 min, dodać odrobinę oleju sezamowego. Spożywać jako przystawkę.

2. Zupa z karasia i luffy (丝瓜鲫鱼汤)

1 karaś, 250 g luffy. Ryba smażona z obu stron, następnie gotowana na małym ogniu z wodą i solą do uzyskania białego wywaru, dodać luffę i gotować do miękkości.

3. Owsianka z jęczmienia i dwóch fasoli (薏苡仁二豆粥)

po 50 g jęczmienia, czerwonej i zielonej fasoli. Gotować razem do uzyskania gęstej owsianki. Spożywać z posiłkiem.

4. Sałatka z sałaty łodygowej (凉拌莴苣)

obrana i pokrojona sałata łodygowa, krótko zblanszowana, następnie doprawiona solą, przyprawami i olejem sezamowym. Spożywać na zimno.

bottom of page