Akupunktura czaszkowa
頭針, tóu zhēn
Akupunktura czaszkowa jest metodą leczenia i profilaktyki chorób polegającą na nakłuwaniu określonych stref stymulacyjnych na skórze głowy; w praktyce klinicznej jest powszechnie stosowana w schorzeniach pochodzenia mózgowego.
I. Położenie stref stymulacyjnych i ich działanie terapeutyczne
刺激区的部位和主治作用
W celu ułatwienia lokalizacji stref stymulacyjnych, na podstawie zewnętrznych punktów orientacyjnych czaszki wyznacza się dwie standardowe linie lokalizacyjne.
Linia pośrodkowa przednio-tylna:
linia łącząca punkt pośrodkowy między obiema brwiami (przedni punkt linii pośrodkowej) z dolnym brzegiem wierzchołka guzowatości potylicznej zewnętrznej (tylny punkt linii pośrodkowej), przebiegająca przez sklepienie czaszki.
Linia brwiowo-potyliczna:
linia łącząca górny brzeg punktu środkowego brwi z wierzchołkiem guzowatości potylicznej zewnętrznej po bocznej stronie głowy.
1. Strefa ruchowa［运动区］
Lokalizacja:
odpowiada projekcji zakrętu przedśrodkowego kory mózgu na skórze głowy. Punkt górny znajduje się 0,5 cm ku tyłowi od punktu środkowego linii pośrodkowej przednio-tylnej; punkt dolny leży w miejscu przecięcia linii brwiowo-potylicznej z przednim brzegiem linii włosów w okolicy skroni. Jeżeli okolica skroniowa jest słabo zaznaczona, z punktu środkowego łuku jarzmowego prowadzi się linię pionową ku górze; punkt przecięcia tej linii z linią brwiowo-potyliczną, przesunięty o 0,5 cm ku przodowi, stanowi punkt dolny strefy ruchowej. Połączenie punktu górnego i dolnego wyznacza strefę ruchową, którą dzieli się na część górną, środkową i dolną.
-
Część górna: górna 1/5 strefy ruchowej – obszar ruchowy kończyn dolnych i tułowia.
-
Część środkowa: środkowe 2/5 strefy ruchowej – obszar ruchowy kończyn górnych.
-
Część dolna: dolne 2/5 strefy ruchowej – obszar ruchowy twarzy, zwany również pierwszą strefą mowy.
Wskazania:
-
Część górna: porażenie kończyn dolnych i tułowia po stronie przeciwnej.
-
Część środkowa: porażenie kończyn górnych po stronie przeciwnej.
-
Część dolna: ośrodkowe porażenie nerwu twarzowego po stronie przeciwnej, afazja ruchowa (częściowa lub całkowita utrata zdolności mówienia przy zachowanym w zasadzie rozumieniu mowy), ślinotok, zaburzenia artykulacji i inne.
2. Strefa czuciowa ［感觉区］
Lokalizacja:
odpowiada projekcji zakrętu zaśrodkowego kory mózgu na skórze głowy. Jest to linia równoległa do strefy ruchowej, przesunięta ku tyłowi o 1,5 cm. Strefę czuciową dzieli się na część górną, środkową i dolną.
-
Część górna: górna 1/5 strefy czuciowej – czucie kończyn dolnych oraz czucie głowy i tułowia.
-
Część środkowa: środkowe 2/5 – czucie kończyn górnych.
-
Część dolna: dolne 2/5 – czucie głowy i twarzy.
Wskazania:
-
Część górna: ból i drętwienie lędźwi oraz kończyn dolnych po stronie przeciwnej, parestezje, rwa kulszowa, neuralgia międzyżebrowa, zapalenie nerwów obwodowych, ból potylicy, ból karku, zawroty głowy, szumy uszne.
-
Część środkowa: ból, drętwienie i zaburzenia czucia kończyn górnych po stronie przeciwnej, zapalenie nerwów obwodowych.
-
Część dolna: drętwienie twarzy po stronie przeciwnej, migrena, neuralgia nerwu trójdzielnego, ból zębów, zapalenie stawu skroniowo-żuchwowego i inne.
3. Strefa kontroli pląsawicy i drżenia［舞蹈震颠控制区］
Lokalizacja:
linia równoległa do strefy ruchowej, przesunięta ku przodowi o 1,5 cm.
Wskazania:
pląsawica, choroba Parkinsona, zespół drżenia porażennego.
4. Strefa zawrotów głowy i słuchu［晕听区］
Lokalizacja:
z punktu położonego 1,5 cm powyżej wierzchołka małżowiny usznej prowadzi się poziomą linię o długości 2 cm ku przodowi i 2 cm ku tyłowi.
Wskazania:
zawroty głowy pochodzenia ucha wewnętrznego, szumy uszne, obniżenie słuchu, głuchota nerwowa i inne.
5. Druga strefa mowy ［言语二区］
Lokalizacja:
odpowiada okolicy zakrętu kątowego płata ciemieniowego. Z punktu położonego 2 cm ku tyłowi i ku dołowi od guzka ciemieniowego prowadzi się linię pionową równoległą do linii pośrodkowej przednio-tylnej o długości 3 cm.
Wskazania:
afazja anomiczna (zwana także afazją amnestyczną; chory ma trudności z nazywaniem przedmiotów, np. nie potrafi nazwać „krzesła”, mówiąc jedynie „do siedzenia”, przy zachowanym rozumieniu mowy).
6. Trzecia strefa mowy［言语三区］
Lokalizacja:
z punktu środkowego strefy zawrotów głowy i słuchu prowadzi się poziomą linię ku tyłowi o długości 4 cm.
Wskazania:
afazja czuciowa (zaburzenie rozumienia mowy, odpowiedzi często nieadekwatne do pytania).
7. Strefa praksji ［运用区］
Lokalizacja:
z guzka ciemieniowego prowadzi się jedną linię pionową oraz dwie linie przednią i tylną tworzące z nią kąt 40°, każda o długości 3 cm.
Wskazania:
apraksja (zwana również niemożnością wykonawczą; siła mięśniowa, napięcie mięśniowe i ruchy podstawowe są prawidłowe, natomiast występują zaburzenia czynności złożonych, np. niemożność odpięcia guzika, podniesienia monety).
8. Strefa ruchowo-czuciowa stopy［足运感区］
Lokalizacja:
po obu stronach punktu środkowego linii pośrodkowej przednio-tylnej, w odległości 1 cm, prowadzi się ku tyłowi linię równoległą do tej linii o długości 3 cm.
Wskazania:
porażenie kończyn dolnych po stronie przeciwnej, ból, drętwienie, niedowład, ostry uraz skrętny okolicy lędźwiowej, wielomocz korowy, nykturia, trudności w oddawaniu moczu, obniżenie macicy i inne.
9. Strefa wzroku［视区］
Lokalizacja:
na poziomej linii przechodzącej przez guzowatość potyliczną zewnętrzną, w odległości 1 cm bocznie od tylnego punktu linii pośrodkowej przednio-tylnej, prowadzi się ku dołowi linię równoległą do tej linii o długości 4 cm.
Wskazania:
korowe zaburzenia widzenia, zapalenie siatkówki, następstwa zapalenia mózgu, zawroty głowy pochodzenia ucha wewnętrznego, miastenia gravis i inne.
10. Strefa równowagi ［平衡区］
Lokalizacja:
odpowiada projekcji półkuli móżdżku na skórze głowy. Na poziomej linii guzowatości potylicznej zewnętrznej, w odległości 3,5 cm bocznie od tylnego punktu linii pośrodkowej przednio-tylnej, prowadzi się ku dołowi linię równoległą do tej linii o długości 4 cm.
Wskazania:
ataksja spowodowana chorobami móżdżku, zaburzenia równowagi, zawroty głowy, drętwienie i porażenie kończyn wynikające z zaburzeń funkcji pnia mózgu.
11. Strefa żołądka［胃区］
Lokalizacja:
punktem wyjścia jest miejsce na linii włosów położone pionowo nad źrenicą; stamtąd prowadzi się ku górze linię równoległą do linii pośrodkowej przednio-tylnej o długości 2 cm.
Wskazania:
ból żołądka spowodowany zapaleniem żołądka lub chorobą wrzodową, dyskomfort w nadbrzuszu, czkawka.
12. Strefa klatki piersiowej ［胸腔区］
Lokalizacja:
pomiędzy strefą żołądka a linią pośrodkową przednio-tylną prowadzi się, powyżej i poniżej linii włosów, linie równoległe do tej linii o długości 2 cm.
Wskazania:
dyskomfort i ból w klatce piersiowej, uczucie ucisku, duszność, niewydolność wieńcowa, nadkomorowy częstoskurcz, przewlekłe zapalenie oskrzeli, astma oskrzelowa, czkawka i inne.
13. Strefa narządów płciowych［生殖区］
Lokalizacja:
z kąta czołowego prowadzi się ku górze linię równoległą do linii pośrodkowej przednio-tylnej o długości 2 cm.
Wskazania:
czynnościowe krwawienia z macicy, zapalenie narządów miednicy mniejszej, obfite upławy, obniżenie macicy i inne.
II．Zasady doboru stref (选穴方法)
W chorobach jednostronnych kończyn wybiera się strefy po stronie przeciwnej; w chorobach obustronnych kończyn stosuje się obustronne strefy stymulacyjne; w chorobach trzewnych, ogólnoustrojowych lub w schorzeniach, w których trudno rozróżnić stronę dominującą, można nakłuwać obustronnie. Zasadniczo dobiera się strefy odpowiednie do charakteru choroby i, w razie potrzeby, łączy się kilka stref w leczeniu skojarzonym, np. w porażeniu kończyn dolnych wybiera się dolną część strefy ruchowej w połączeniu ze strefą ruchowo-czuciową stopy.
III. Technika wykonania (操作方法)
Po postawieniu jednoznacznego rozpoznania, wyznaczeniu odpowiedniej strefy stymulacyjnej i uzyskaniu współpracy pacjenta, chorego układa się w pozycji siedzącej lub leżącej. Rozdziela się włosy, przeprowadza rutynową dezynfekcję skóry, a następnie stosuje jednorazowe igły ze stali nierdzewnej typu háo zhēn (毫针) o grubości 26–30 G i długości 1,5–2,5 cun.
1. Wymagania dotyczące nakłuwania (針刺要求)：
① Szybkie wprowadzenie igły:
czubek igły ustawia się pod kątem około 30° do powierzchni skóry głowy i szybko wprowadza do tkanki podskórnej lub warstwy mięśniowej, a następnie bez manipulacji obrotowej przesuwa się ją szybko wzdłuż strefy stymulacyjnej do odpowiedniej głębokości (długości); alternatywnie można zastosować metodę wprowadzania z jednoczesnym skrętem.
② Szybka manipulacja skrętna:
bark, łokieć i nadgarstek operatora oraz kciuk są ustabilizowane; palec wskazujący pozostaje w półzgięciu. Trzymając trzonek igły między dłoniową powierzchnią pierwszego paliczka kciuka a promieniową stroną pierwszego paliczka palca wskazującego, wykonuje się szybkie ruchy zginania i prostowania stawu śródręczno-paliczkowego palca wskazującego, powodując szybkie obroty igły w obie strony, z częstotliwością około 200 obrotów na minutę; na każdy cykl przypada około dwóch obrotów w prawo i dwóch w lewo. Manipulację skrętną prowadzi się przez 0,5–1 minutę, następnie pozostawia się igłę w spoczynku przez 5–10 minut i ponownie wykonuje skręcanie; w ten sam sposób przeprowadza się jeszcze dwie serie, po czym usuwa się igłę. Przy szybkim manipulowaniu igłą odczucie igłowe (dé qì) jest zwykle silniejsze; w niektórych przypadkach może to zwiększać skuteczność terapeutyczną. Podczas skręcania lub pozostawienia igieł członkowie rodziny mogą pomagać pacjentowi (lub pacjent sam) w wykonywaniu ruchów kończyn, wzmacniając funkcjonalne ćwiczenia chorej kończyny, co sprzyja poprawie efektów leczenia. Zwykle po 3–5 minutach stymulacji u części pacjentów w obszarze zmienionym chorobowo (chora kończyna lub narząd wewnętrzny) pojawiają się odczucia ciepła, drętwienia, rozpierania, chłodu lub skurczów; u takich pacjentów skuteczność leczenia bywa wyższa. Zamiast ręcznej manipulacji skrętnej można również zastosować elektroakupunkturę.
③ Usuwanie igły:
jeżeli pod igłą nie występuje uczucie oporu lub „zaciśnięcia”, igłę można szybko wyjąć; dopuszcza się również powolne wycofanie. Po usunięciu igły należy bezwzględnie ucisnąć miejsce wkłucia jałowym suchym wacikiem przez krótką chwilę, aby zapobiec krwawieniu.
2. Przebieg leczenia:
zazwyczaj zabieg wykonuje się raz dziennie lub co drugi dzień; 10–15 zabiegów stanowi jeden cykl terapeutyczny. Po przerwie 5–7 dni można kontynuować kolejny cykl.
IV. Zakres wskazań (适应范圍)
Akupunktura czaszkowa znajduje przede wszystkim zastosowanie w leczeniu schorzeń pochodzenia mózgowego, takich jak porażenia, drętwienia, afazja, zawroty głowy, szumy uszne, pląsawica i inne.
Ponadto może być stosowana w bólach lędźwi i kończyn dolnych, nykturii, neuralgii nerwu trójdzielnego, zapaleniu okołostawowym barku, różnego rodzaju nerwobólach oraz innych chorobach częstych i powszechnie występujących.
Akupunktura czaszkowa bywa również wykorzystywana jako metoda znieczulenia akupunkturowego w zabiegach chirurgicznych.
Ze względu na stosunkowo krótki okres jej stosowania, zakres wskazań nadal podlega rozszerzaniu i weryfikacji w praktyce klinicznej.
V. Środki ostrożności (注意事项)
-
Ze względu na obecność włosów na skórze głowy należy zwrócić szczególną uwagę na dokładną dezynfekcję w celu zapobiegania zakażeniom.
-
Jeżeli podczas wprowadzania igły operator wyczuwa wyraźny opór lub pacjent odczuwa ból, należy przerwać wkłucie, cofnąć igłę i po zmianie kąta ponownie ją wprowadzić.
-
Ponieważ stymulacja w akupunkturze czaszkowej jest stosunkowo silna i trwa dłużej, operator powinien uważnie obserwować wyraz twarzy i stan pacjenta, aby zapobiec omdleniu akupunkturowemu (yūn zhēn).
-
U pacjentów z krwotokiem mózgowym leczenie akupunkturą czaszkową można rozpocząć dopiero po ustabilizowaniu stanu chorobowego i ciśnienia tętniczego. W przypadkach współistnienia wysokiej gorączki, niewydolności serca i innych ciężkich stanów ogólnych nie należy natychmiast stosować akupunktury czaszkowej.
Reakcje po nakłuciu igłą 针刺后的反应
I. Zwykłe odczucia przewodzenia (感传, gan chuan – odczucie przewodzenia bodźca)
1、Rodzaje odczuć przewodzenia感传的种类
Najczęściej pojawiają się odczucia ciepła, drętwienia, szarpania lub skurczu. U ponad 80% osób występuje odczucie ciepła. U części pacjentów, którzy wcześniej mieli zaburzenia czucia, takie jak drętwienie, uczucie zimna, skurcz lub ból, podczas nakłucia igłą te nieprawidłowe odczucia mogą ulec złagodzeniu lub całkowicie zaniknąć. Istnieje również grupa pacjentów, u których mimo braku wyraźnego odczucia igły (得气, deqi), można uzyskać zadowalający efekt terapeutyczny.
2、Zakres i kształt odczuć przewodzenia 感传的范围及形状
（1）Najczęściej występują one w kończynie po stronie przeciwnej.
（2）Rzadziej pojawiają się w kończynie po tej samej stronie.
（3）U pojedynczych osób mogą wystąpić w całym ciele.
（4）Mogą mieć charakter plamisty lub obszarowy, ograniczając się do jednego stawu lub jednego mięśnia.
3、Czas pojawienia się i zaniku odczuć przewodzenia 感传出现的时间及消失的时间
（1）Najczęściej odczucia przewodzenia pojawiają się w ciągu kilku sekund do 3 minut po nakłuciu. U pojedynczych osób mogą wystąpić dopiero kilka godzin po usunięciu igły.
（2）Czas trwania odczuć przewodzenia
● Zazwyczaj trwają 3–10 minut, po czym zaczynają słabnąć lub zanikają.
● U nielicznych osób mogą utrzymywać się przez kilka godzin, a nawet do dwóch dni.
II. Pasiaste odczucia przewodzenia (带状感传)
1、Charakter odczuć: ciepło, drętwienie, szarpanie, uczucie pełzania mrówek itp.
2、Szerokość: zwykle 0,5–4 cm; u pojedynczych pacjentów w określonym obszarze mogą rozszerzać się do postaci plamistej. W pewnym zakresie szerokość i rozległość są związane z intensywnością bodźca i czasem jego działania.
3、Cechy pasiaste: szerokość pasa nie jest jednakowa na całej długości.
4、Miejsce początkowe: różne; może zaczynać się w miejscu nakłucia, w okolicy karku, w proksymalnej lub środkowej części kończyny.
5、Kierunek przebiegu: najczęściej od części bliższej ku dalszej; u pojedynczych osób od części dalszej ku bliższej lub od części środkowej jednocześnie ku obu końcom – bliższemu i dalszemu.
6、Miejsce stymulacji a zakres przebiegu: może pojawiać się w kończynie po stronie przeciwnej lub tej samej. U nielicznych pacjentów, w zależności od miejsca stymulacji, może występować w obszarach kontrolowanych przez odpowiadające im rejony kory mózgowej.
7、Związek przebiegu odczuć z chorobą: pasiaste odczucia przewodzenia mogą występować zarówno w kończynie zdrowej, jak i chorej, jednak częściej pojawiają się po stronie chorej, co wskazuje, że ich występowanie wiąże się również ze stanem funkcjonalnym układu nerwowego po uszkodzeniu patologicznym.
8、Zależność odczucia przewodzenia od metody stymulacji: zazwyczaj stosuje się nakłucie igłą; ucisk trzonkiem igły, długopisem lub palcem, a także moksoterapię cygarem moksowym (艾卷灸) również mog ą wywołać pasiaste odczucia przewodzenia, jednak ze względu na różny rodzaj bodźca ich charakter może się zmieniać.
9、Pasiaste odczucia przewodzenia często współistnieją z pasmami zaburzeń czucia: przy ciągłej stymulacji przez 0,5–2 minuty wzdłuż przebiegu odczucia mogą pojawić się pasma zaburzeń czucia, takie jak pas obniżonego czucia bólu, pas nadwrażliwości bólowej lub pasy mieszanych zaburzeń czucia. Zazwyczaj zakres pasm zaburzeń czucia jest większy niż zakres pasma odczuć przewodzenia, a u większości pacjentów czucie powraca do normy w ciągu kilku minut po zakończeniu stymulacji. U pojedynczych osób może to trwać do 24 godzin.
10、Cechy przebiegu odczuć przewodzenia: mogą one przebiegać wzdłuż powierzchniowych linii ciała opisanych w starożytnych źródłach (經絡循行, przebieg meridianów), czasem ograniczają się do jednej kończyny, a czasem odpowiadają zakresowi rozmieszczenia dermatomów nerwowych.
11、Zjawisko blokowania: w większości przypadków można je zablokować za pomocą prokainy, roztworu soli fizjologicznej lub ucisku, jednak u pojedynczych pacjentów nie udaje się tego osiągnąć żadną z metod.
12、Prędkość przebiegu odczuć przewodzenia: najszybsza wynosi 45 cm/s, najwolniejsza 2,2 cm/s, średnio 10,6 cm/s.
13、Czas zaniku odczuć przewodzenia: całkowicie zanikają w ciągu kilku minut po zakończeniu stymulacji.
14、Charakter zaniku odczuć przewodzenia: u większości pacjentów zanik rozpoczyna się od części dalszej, a część bliższa zanika jako ostatnia; u nielicznych osób zanik następuje jednocześnie na całej długości.
III. Reakcje mimowolnych ruchów (不自主运动反应)
1、Mimowolne reakcje ruchowe kończyn 肢体不自主运动反应
（1）Mimowolne unoszenie kończyny:
podczas stymulacji chora kończyna mimowolnie unosi się ku górze; u pojedynczych osób kończyna górna może zostać uniesiona ponad głowę.
（2）Mimowolne, chaotyczne ruchy kończyny:
podczas stymulacji kończyna po stronie chorej porusza się mimowolnie i nieregularnie.
（3）Nadmierne wyprosty kończyny:
podczas stymulacji wcześniej porażona dłoń może mimowolnie ulegać wyprostowi, a u pojedynczych osób zakres ten może przekraczać granice fizjologiczne.
（4）Mimowolne stanie i chodzenie:
podczas stymulacji pacjenci, którzy wcześniej byli sparaliżowani, mogą mimowolnie wstawać i chodzić.
（5）Mimowolne drgawki:
podczas stymulacji w chorej kończynie pojawiają się mimowolne drgania, przypominające napad padaczki ogniskowej.
2、Reakcje mimowolnych ruchów trzewnych 内脏不自主运动反应
（1）Reakcja kaszlu:
podczas stymulacji może wystąpić ciągły, mimowolny kaszel.
（2）Perystaltyka przewodu pokarmowego:
podczas stymulacji u pojedynczych pacjentów może wystąpić wyraźna perystaltyka żołądkowo-jelitowa.
IV. Pocenie się twarzy lub kończyn 面部或肢体出汗
U nielicznych przypadków podczas nakłucia igłą występuje pocenie się twarzy lub dłoni po stronie przeciwnej (u pojedynczych osób po tej samej stronie); w najbardziej nasilonych przypadkach mogą tworzyć się krople potu spływające w dół.
V. Wyraźna poprawa objawów klinicznych 体征明显恢复
Około 10% przypadków porażenia wykazuje poprawę objawów klinicznych, takich jak porażenie kończyn, już po pierwszym zabiegu nakłucia igłą.
VI. Przejściowe nasilenie objawów klinicznych 体征暂时性加重
U pojedynczych przypadków podczas nakłucia igłą może dojść do przejściowego nasilenia objawów klinicznych. U części pacjentów objawy te ustępują w ciągu kilku minut po usunięciu igły, u innych mogą utrzymywać się przez kilka godzin. Po ustąpieniu nasilenia objawów stan kliniczny często jest lepszy niż przed zabiegiem.
VII. Omdlenie po nakłuciu igłą (暈针, yun zhen)
W trakcie nakłucia igłą, jeżeli u pacjenta nagle pojawiają się częste ziewania oraz zmiana zabarwienia twarzy, jest to często zwiastun omdlenia po nakłuciu. W przypadku wystąpienia omdlenia po nakłuciu mogą pojawić się objawy takie jak bladość twarzy, uczucie ucisku w klatce piersiowej, kołatanie serca, zawroty głowy, mroczki przed oczami, nudności, poty oraz uczucie zimna w kończynach.
Profilaktyka:
u pacjentów zgłaszających się po raz pierwszy należy rutynowo zapytać o wywiad omdleń po nakłuciu. U osób osłabionych, napiętych emocjonalnie, głodnych lub przemęczonych należy zmniejszyć intensywność bodźca.
Postępowanie:
omdlenie po nakłuciu ma zazwyczaj charakter omdlenia wazowagalnego i jest spowodowane przejściowym niedokrwieniem mózgu. W razie wystąpienia należy niezwłocznie usunąć igły, ułożyć pacjenta w pozycji leżącej, podać ciepłą wodę do picia lub zastosować ciepły okład na głowę. Zwykle po kilku minutach stan pacjenta wraca do normy.
U pacjentów z wywiadem omdleń po nakłuciu lub u których omdlenie wystąpiło w trakcie zabiegu, nie należy przerywać ani kończyć leczenia, lecz po zastosowaniu metod znoszenia omdlenia kontynuować terapię igłową w celu uzyskania oczekiwanego efektu terapeutycznego.
Metody znoszenia omdlenia obejmują dwa sposoby脱晕法有两种:
1、Zmniejszenie intensywności bodźca 减少刺激量
U pacjentów, u których po manipulacji igłą (捻针) wystąpiło omdlenie, podczas kolejnego zabiegu można zastosować metodę pozostawienia igły (留针法). Pozwala to zapobiec omdleniu, a jednocześnie uzyskać określony efekt terapeutyczny.
2、Stopniowe zwiększanie intensywności bodźca
Intensywność stymulacji powinna być początkowo niewielka, a następnie stopniowo zwiększana.
VIII. Działania niepożądane podczas i po nakłuciu igłą 针刺时、针刺后的不良反应
Akupunktura czaszkowa (头针) jest metodą stosunkowo bezpieczną i u zdecydowanej większości osób nie powoduje działań niepożądanych. Jedynie u pojedynczych pacjentów mogą wystąpić niepożądane reakcje podczas nakłucia lub po nim, takie jak miejscowy ból, ból zęba, świąd skóry głowy w trakcie zabiegu, a po zabiegu kołatanie serca, duszność, ogólne złe samopoczucie lub uczucie gorąca. Objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu kilku sekund lub kilku minut po usunięciu igły. Jedynie niektóre objawy, takie jak obrzęk, mogą utrzymywać się przez kilka dni, jednak zazwyczaj nie wymagają specjalnego leczenia. U pojedynczych pacjentów, u których efekt terapeutyczny jest niezadowalający, a reakcje niepożądane są wyraźne, można czasowo przerwać leczenie.
Przykłady:
1、Nakłucie obustronnych obszarów czucia ruchu stopy oraz górnych 2/5 obszaru czucia powoduje świąd w okolicy szczytu głowy.
2、Nakłucie dolnych 2/5 obszaru czucia wywołuje ból tylnych zębów po tej samej stronie.
3、Nakłucie obszaru ruchowego oraz obszaru czucia ruchu stopy powoduje szumy uszne po stronie przeciwnej.
4、Nakłucie górnych 2/5 lewego obszaru ruchowego wywołuje obrzęk prawej kończyny dolnej.
5、Nakłucie obustronnych obszarów czucia ruchu stopy oraz górnych 2/5 obszaru ruchowego powoduje uogólniony obrzęk ciała.
6、Nakłucie obustronnych obszarów czucia powoduje uogólnione uczucie gorąca z towarzyszącym wzrostem temperatury ciała.
IX. Profilaktyka i postępowanie w sytuacjach nieoczekiwanych 意外情况的预防和处理
1、Wygięcie igły （弯针）
Wygięcie igły polega na zgięciu trzonu igły podczas nakłucia, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz ciała pacjenta. Ze względu na specyfikę techniki akupunktury czaszkowej, czasami dochodzi do wygięcia igły poza ciałem; w takim przypadku należy usunąć igłę i zastąpić ją nową.
2、Zatrzymanie igły (滞针)
Jeżeli po nakłuciu igły nie można jej obracać lub nie daje się jej wyjąć podczas usuwania, zjawisko to nazywa się zatrzymaniem igły. Najczęściej jest ono spowodowane napięciem lub skurczem miejscowych mięśni, które obejmują trzon igły. Po stwierdzeniu zatrzymania igły wystarczy delikatnie wykonać kilka ruchów rotacyjnych, aby umożliwić jej usunięcie.
X. Czas trwania terapii 疗程
W chorobach przewlekłych, takich jak udar mózgu, porażenie czy choroba Parkinsona, zazwyczaj 10–12 zabiegów stanowi jeden cykl terapeutyczny (5–6 zabiegów tygodniowo). Po przerwie trwającej 3–7 dni rozpoczyna się kolejny cykl leczenia.
XI. Inne metody stymulacji 其他刺激方法
1、Metoda opukiwania igłą kwiatową śliwy (梅花针, zwana również igłą siedmiogwiazdkową, 七星针)
Po dezynfekcji narzędzia i miejsca stymulacji jedną ręką chwyta się koniec trzonka igły, a palcem wskazującym dociska się jej uchwyt. Wykorzystując ruch nadgarstka, wykonuje się opukiwanie w obszarze wymagającym stymulacji. Zwykle opukiwanie powtarza się w obrębie wyznaczonego obszaru aż do pojawienia się zaczerwienienia i przekrwienia skóry.
2、Metoda moksoterapii (灸法)
Najczęściej stosuje się moksoterapię cygarem z bylicy (艾条灸). Po wybraniu obszaru stymulacji i usunięciu miejscowych włosów, cygaro moksowe trzyma się w odległości około 1,5 cm od skóry głowy, wykonując ogrzewanie. Odległość można odpowiednio regulować, kierując się subiektywnym odczuciem ciepła w miejscu zabiegu. Zazwyczaj zabieg trwa 20–30 minut i jest stosowany głównie u pacjentów osłabionych.
3、Metoda masażu （按摩法）
Po wybraniu obszaru stymulacji wykonuje się powtarzane uciski i rozcieranie kciukiem w jego obrębie. W sytuacjach, gdy nie ma warunków do zastosowania igieł lub moksoterapii, metoda ta może być stosowana jako pierwszego wyboru.
Wszystkie trzy powyższe metody stymulacji wykazują określoną skuteczność terapeutyczną.